Van Hazes en Rembrandt tot een eerbetoon aan Eberhard van der Laan: nieuw boek belicht de openbare kunst in Amsterdam
In dit artikel:
Amsterdam heeft naar eigen zeggen het grootste bestand openbare kunst in Nederland: wie een paar minuten door de stad loopt, stuit al snel op een beeld, muurschildering of gevelkunstwerk. Het boek U bent hier (red. Edo Dijksterhuis) bekijkt deze ‘Collectie Amsterdam’ en plaatst die in historie, beleid en praktijk. Volgende maand start in Het Parool weer de zomerrubriek Blikvangers — zes weken dagelijks één buitenkunstwerk — waarmee de krant dit jaar al aan de tiende reeks toe is.
Hoeveel kunstobjecten er precies zijn, blijft onderwerp van discussie; de samenstellers van het boek volgen de gemeentetelling en komen op circa 1.700 werken. Dat cijfer omvat traditionele standbeelden en monumenten maar ook hedendaagse sculpturen, gevelkunst en muurschilderingen. Graffiti en straatinterventies vormen een grijs gebied: vaak tijdelijk en anarchistisch van aard, maar sommige historische tags, zoals een signatuur van Dr. Rat uit 1978, kregen op initiatief van lokale bestuurders officieel herstel en werden zo onderdeel van de collectie.
U bent hier behandelt verleden, heden en toekomst van kunst in de openbare ruimte en zoomt in op thema’s als opdrachtgever- en participatiepraktijken, onderhoud en de politieke kant van monumentenzetting. De schrijvers kiezen voor heldere, toegankelijke stijl in plaats van zware kunsthistorische theorieën.
Een aantal historische notities toont de ontwikkeling: het oudst bewaarde Amsterdamse standbeeld is dat van Rembrandt (onthuld 1852), oorspronkelijk bedoeld in brons maar uitgevoerd in gietijzer uit kostenoverwegingen. Particulier initiatief bleef bestaan, maar vanaf ca. 1900 begon de gemeente actief beelden te plaatsen; tot de Tweede Wereldoorlog kwamen er honderden werken bij, onder meer als onderdeel van bouwprojecten in Plan Zuid. Na 1945 leidde de herdenkingsbehoefte tot een stortvloed aan plannen: eind 1945 bestonden er honderden comités voor oorlogsmonumenten, waarna een landelijke monumentenstop tijdelijk het plaatsen reguleerde.
Typisch voor Amsterdam is de neiging gewone mensen te verbeelden: volkszangers als André Hazes kregen snel een beeld, en in buurten als het Johnny Jordaanplein zijn meerdere volkshelden verbeeld. Ook sociaal werkers zoals Hilly Axwijk kregen een standbeeld in Zuidoost. Koninklijke en bestuurlijke portretten zijn veel minder talrijk; burgemeesters worden zelden met een monument herdacht. Voor Eberhard van der Laan werd een verzoek tot een standbeeld onlangs afgewezen wegens gebrek aan draagvlak, maar op andere plekken eert straatkunst of kleine beeldjes hem wel — onder meer werk van Kamp Seedorf en Streetart Frankey.
Praktische gegevens: U bent hier is uitgegeven door Waanders, telt 271 pagina’s en kost €29,95. Het boek biedt een overzichtelijk, kritisch en leesbaar portret van hoe Amsterdam haar publieke kunst verzamelt, onderhoudt en betekenis geeft.