Van de redactie | We kunnen meer voor het klimaat doen dan je misschien denkt
In dit artikel:
Klimaatverslaggever Emma van Bergeijk reflecteert rond kerst op hoe moeilijk het kan zijn om dagelijks over opwarming en crises te schrijven nu er steeds somberder nieuws komt: recordhoge CO2-concentraties, politieke stappen terug in klimaatbeleid en internationale spanningen. Die constante stroom aan slecht nieuws raakt mensen; psycholoog Sara Helmink van Stichting Klimaatpsychologie ziet in haar praktijk klimaatstress: slapeloosheid, sombere gedachten, twijfels over een kinderwens en gevoelens van machteloosheid die soms leiden tot het vermijden van nieuws.
Tegelijkertijd komen er ook bronnen van stevigheid naar voren: hoop functioneert niet als blinde zekerheid maar als drijfveer om door te gaan. Klimaatwetenschapper Bart van den Hurk noemt hoop de overtuiging dat handelen ertoe doet, en Helmink zegt: "Hoop is een werkwoord" — het vergt actieve inzet en vaak ook steun van anderen. In groepssessies leren mensen hun zorgen te delen; erkenning van wanhoop kan juist verlichting geven en energie vrijmaken om in actie te komen, een kernidee uit de methode van Joanna Macy die benadrukte dat het voelen van angst omgezet kan worden in betrokken handelen.
Onderzoek laat zien dat veel mensen meer bezorgd zijn over het klimaat dan ze zelf denken: volgens het CBS maakt driekwart van de Nederlanders zich zorgen. Tegelijkertijd onderschatten burgers vaak hun eigen invloed. Studies tonen aan dat de meerderheid wereldwijd klimaatbeleid steunt en dat collectief burgers veel uitstoot kunnen verminderen. Duurzaamheidsonderzoeker Kimberly Nicholas ontwikkelde de Shift-vragenlijst om individuele 'superkrachten' te identificeren — de rollen waarin iemand het meeste impact kan hebben (consument, burger, professional, investeerder of rolmodel). Kleine en verschillende vormen van invloed tellen: stemmen, buurtinitiatieven, bewustere consumptie, professioneel verduurzamen of geldstromen richting duurzame projecten.
Er zijn voorbeelden dat mensen systemen kunnen veranderen: het herstel van de ozonlaag na wereldwijde afspraken over schadelijke stoffen laat zien dat wetenschappelijke kennis, publieke druk en internationale samenwerking resultaat kunnen opleveren. Andere successen zijn de bestrijding van zure regen, schonere stedelijke lucht, het verwijderen van lood uit benzine en de enorme daling van de kosten van schone energie.
Gedragswetenschapper Reint Jan Renes wijst op het fenomeen van een sociaal kantelpunt: als ongeveer 30 procent van de bevolking een nieuwe norm omarmt, kan de hele samenleving omslaan zonder ingrijpende persoonlijke offers. Voorbeelden als de verschuiving in normen rond roken of Zwarte Piet illustreren dit. Van Bergeijks kerstboodschap is praktisch en hoopvol: door elkaar op te zoeken, ervaringen te delen en gezamenlijk te handelen, kunnen mensen het gevoel van machteloosheid doorbreken en echte verandering aanjagen — hoop als daadvermogen, niet als passieve verwachting.