Van de Nakba tot Gaza: de systematische structuur van genocide

In dit artikel:

Tijdens de jaarlijkse lezing van ACMES, georganiseerd met het NIOD en ACCS in Amsterdam, stelde de Britse emeritus hoogleraar Martin Shaw dat de situatie in Gaza alleen te begrijpen is vanuit een lange historische en koloniale context. Volgens Shaw begon de genocide tegen Palestijnen niet pas na oktober 2023, maar liggen de wortels in de Nakba van 1947-1948. Daarbij werden naar schatting 15.000 Palestijnen gedood en ongeveer 750.000 mensen verdreven of op de vlucht gejaagd.

Shaw beschreef het Israëlische optreden in Gaza als een vorm van ‘crippling genocide’: een systematisch proces waarbij niet alleen mensen worden gedood, maar ook woningen, infrastructuur, maatschappelijke structuren en de voorwaarden voor een leefbaar bestaan worden vernietigd. De verschillende vormen van geweld versterken elkaar volgens hem en moeten daarom als één samenhangend patroon worden beoordeeld. Als mogelijke motieven noemde hij wraak, eliminatie en het streven naar permanente veiligheid.

De spreker plaatste ook de aanval van 7 oktober 2023 in de geschiedenis van koloniale machtsverhoudingen en sprak over ‘counter-genocide’ door een onderdrukte bevolking. Tegelijk benadrukte de tekst dat de aanvallen op Israëlische burgers en de gijzelingen niet te rechtvaardigen zijn. Met verwijzing naar genocidejurist Raphael Lemkin stelde Shaw dat genocide naast fysieke vernietiging ook de aantasting van cultuur, identiteit en maatschappelijke samenhang kan omvatten.

Aan de hand van het VN-Genocideverdrag benadrukte Shaw dat niet alleen de omvang van het geweld telt, maar vooral de specifieke intentie om een beschermde groep geheel of gedeeltelijk te vernietigen. Die intentie kan volgens hem worden afgeleid uit het bredere patroon van verwoesting, gedwongen verplaatsingen, het ontbreken van veilige vluchtroutes en het onthouden van essentiële levensbehoeften.

Na afloop riep de campagne Universities for Justice Europese universiteiten en hogescholen op hun samenwerking met Israëlische instellingen op te schorten, Israël uit programma’s als Horizon Europe te weren en Palestijnse academici en instellingen te steunen. De aanwezigen werd gevraagd een open brief tegen academische medeplichtigheid aan de vermeende schendingen van het internationaal recht te ondertekenen.