Van Bruggen (D66) weigert CJIB-incasso voor advocaatkosten omdat het slachtoffer die 'zelf moet verhalen op de dader'

In dit artikel:

Staatssecretaris Claudia van Bruggen (D66, Justitie en Veiligheid) ziet voorlopig af van een plan om het CJIB de kosten voor rechtsbijstand van slachtoffers op veroordeelde daders te laten verhalen. Dat staat in haar Contourenbrief over slachtoffercompensatie van 5 november 2026. Slachtoffers die net buiten de voorwaarden voor gesubsidieerde rechtsbijstand vallen, moeten hun advocaatkosten daardoor zelf op de dader verhalen. Volgens Van Bruggen vergt een wettelijke regeling aanzienlijke investeringen, extra personeel en ambtelijke capaciteit, waarvoor geen budget beschikbaar is. Ook stelt zij dat er uit de praktijk weinig signalen komen dat slachtoffers hiermee problemen ondervinden.

Het voorstel om de incasso door het CJIB te laten uitvoeren was in 2021 aan de Tweede Kamer toegezegd. Het moest voorkomen dat slachtoffers na een veroordeling zelf een deurwaarder moeten inschakelen om hun kosten terug te krijgen. Van Bruggen beëindigt die verkenning echter zonder vervolg.

De brief bevat daarnaast meerdere voorstellen die de positie van slachtoffers bij schadeclaims in het strafproces kunnen beperken. Wanneer een slachtoffer juridische hulp krijgt van een advocaat of Slachtofferhulp Nederland, zou de officier van justitie volgens een nieuwe OM-aanwijzing geen inhoudelijke rol meer hebben bij de vordering benadeelde partij. De schadeclaim wordt dan uitsluitend een kwestie tussen slachtoffer en verdachte, wat volgens Van Bruggen het civiele karakter van de vordering benadrukt en het Openbaar Ministerie ontlast.

Verder wil de staatssecretaris eind 2027 een wetsvoorstel presenteren met een wettelijke indieningstermijn voor schadeclaims. Slachtoffers die hun vordering te laat indienen, kunnen die dan niet meer in het strafproces behandelen. Ook wil zij het criterium voor ontvankelijkheid aanscherpen, zodat complexe schadeposten, zoals verlies van verdienvermogen na ernstig letsel, geheel of gedeeltelijk buiten de strafrechter vallen. De regering wil daarmee voorkomen dat dergelijke zaken te veel schaarse zittingscapaciteit kosten. Slachtoffers zouden voor die schade dan mogelijk een afzonderlijke civiele procedure moeten voeren, die doorgaans langer en duurder is en niet dezelfde bescherming van de voorschotregeling biedt.

Vanaf 2027 is volgens het coalitieakkoord 5 miljoen euro extra beschikbaar voor hogere vaste tegemoetkomingen van het Schadefonds Geweldsmisdrijven. Dat fonds is vooral van belang wanneer een dader niet wordt gevonden of een zaak wordt geseponeerd. Van Bruggen noemt als voorbeeld dat een slachtoffer met een dwarslaesie na een veroordeling via de voorschotregeling mogelijk meer dan 300.000 euro ontvangt, terwijl iemand met hetzelfde letsel zonder veroordeelde dader in principe 35.000 euro uit het Schadefonds krijgt. In 2025 waren volgens de brief ongeveer 4.800 CJIB-uitkeringen, waarvan circa 57 boven de 50.000 euro uitkwamen.

Het CJIB keert een voorschot momenteel pas acht maanden na het onherroepelijk worden van een vonnis uit. Een wetswijziging moet vastleggen dat dit uiterlijk binnen die termijn gebeurt. Van Bruggen wil de wet bovendien niet aanpassen om aansprakelijkheidsverzekeraars ondanks een beroep op de opzetclausule toch te laten uitkeren; zij wil hen alleen aanspreken op hun maatschappelijke verantwoordelijkheid.

Na kritiek uit de Tweede Kamer ziet de staatssecretaris wel af van een maximumbedrag voor de voorschotregeling. Zij wees erop dat zo’n plafond zwaar getroffen slachtoffers zou benadelen, extra werk voor het CJIB zou veroorzaken en de schuld van daders door oplopende wettelijke rente zou kunnen verhogen. De auteur van het artikel beschouwt het aangekondigde beleid desondanks als een bezuiniging op slachtoffers en als een verschuiving van lasten naar hen, het OM en de strafrechter.