Van AI-fabriek tot WK wielrennen: dit zijn de krenten uit de Nij Begun-pap

In dit artikel:

Nij Begun is het herstel- en versterkingsprogramma voor Groningen en Noord-Drenthe, bedoeld als compensatie en economische oppepper na zestig jaar gaswinning en aardbevingsschade. Den Haag trekt in totaal 1,25 miljard euro uit voor de economische pijler van het programma, verspreid over dertig jaar. Kwartiermaker Jakob Klompien presenteert woensdag het uitvoeringsprogramma voor de eerste drie jaar; in 2026 krijgen vijf grote projecten al geld uit een startpot van 250 miljoen euro, en tussen 2026 en 2028 zijn nog eens 85 miljoen concreet toegekend.

De strategie draait om de drie T’s: technologie, talent en toerisme. Belangrijke doelen zijn het inzetten op AI en digitalisering, het opleiden en vasthouden van jonge professionals en het vergroten van het toeristisch aanbod om bezoekers naar de regio te trekken.

Hoofdprojecten en bedragen (selectie)
- Nationale AI-fabriek (€60 mln): Groningen wordt thuisbasis van een nieuw kennis- en ontwikkelcentrum voor AI, met als hoofdzetel de voormalige Niemeyer-tabaksfabriek. De aanbesteding voor het benodigde mega-computercentrum staat gepland tegen het einde van het jaar.
- Waterstoffabriek ‘Djewels’ (€30 mln): een groene waterstoffabriek moet Chemiepark Delfzijl verduurzamen; ook optieonderzoek voor Eemshaven.
- Westpier Eemshaven (€36 mln): nieuwe kade om veerverbindingen met Noorwegen en Noordwest-Europa mogelijk te maken en toerisme aan te trekken.
- Fonds voor bedrijven (€60 mln): subsidies voor scale-ups en innovatieve ondernemers; de aanvraagronde bleek binnen dagen sterk overtekend.
- Investeringen mkb (€32 mln): via SNN regelingen voor verduurzaming, digitalisering en robotisering.
- Snel internet (max. €25 mln): herstelactie na het gestrandde Rodin-project; tot 2028 krijgen circa 5.000 adressen op platteland alsnog snel internet.
- Vrijetijdseconomie (€7 mln): steun voor evenementen- en cultuurinitiatieven (o.a. pogingen WK Wielrennen, kandidatuur culturele hoofdstad 2033, Zummerbühne, PLAY/ESNS-samenwerking).
- Bedrijventerreinen (€10 mln, uitgebreid tot €20 mln met eerder gereserveerde middelen): opknapbeurten via een nieuwe herstructureringsmaatschappij.
- Campussen en talentbinding (startbudget €225.000 per project; later €150 mln voor zeven campussen): landelijke plannen voor regiocampussen zoals Zernike en Makeport Mercurius.
- Regiocentra (bijdrage uit deze periode ca. €21 mln; onderdeel van een Masterplan met in totaal €180 mln): versterking van 14 centrumplaatsen.
- Digitalisering/AI-ecosysteem (€10 mln): stimulering van startups; ambitie is 1.000 AI-startups binnen tien jaar en 5.000–10.000 banen.
- Promotie regio (€10 mln): branding en congreswerving, gebruik van sportclubs en sociale kanalen.
- Scheepsbouw (€4 mln): test- en opleidingscentrum voor slimme scheepsbouw en samenwerkingsprojecten tussen werven; onderzoek naar buitendijkse werf in Eemshaven.

Klompien benadrukt dat het programma dynamisch is en moet meegroeien met snel wijzigende technologische en geopolitieke omstandigheden. De concrete bestedingen de komende drie jaar zijn bedoeld als vliegwiel: technologische infrastructuur en talentontwikkeling moeten de regio economisch zelfvoorzienender en aantrekkelijker maken na decennia van krimp en schade.