Valt de NAVO uiteen over Groenland? 'Nadenken over het ondenkbare'
In dit artikel:
Morgenmiddag ontvangen Deense en Groenlandse ministers premier Mark Rutte op het NAVO-hoofdkwartier in Brussel; de bijeenkomst vindt zonder perscontact plaats. Die beslotenheid past in de brede terughoudendheid van de alliantie: Rutte zei eerder in het Europees Parlement dat hij publiekelijk niet ingaat op discussies tussen bondgenoten.
Achter de schermen probeert Rutte te bemiddelen in een diplomatieke crisis die is ontstaan nadat de Amerikaanse president openlijk interesse toonde in Groenland, een autonoom gebied binnen het Koninkrijk Denemarken. Als eerste reactie is er een voorstel voor een ‘werkgroep op hoog niveau’, en Europese landen — waaronder Nederland — stuurden troepen naar Groenland om solidariteit en aandacht voor de veiligheid van het Noordpoolgebied te tonen. Die inzet was in overleg met Denemarken, maar leidde onverwacht tot een felle Amerikaanse reactie: Trump noemde de deelnemende landen “een zeer gevaarlijk spel” en kondigde importheffingen aan.
Analisten waarschuwen dat zulke spanningen de fundamenten van de trans-Atlantische samenwerking ondermijnen. Michelle Haas (Universiteit Gent) benadrukt dat een technische werkgroep niet tegemoetkomt aan het principiële probleem dat één bondgenoot de soevereiniteit van een ander ter discussie stelt. Buitenlandcommentator Gideon Rachman waarschuwde in de Financial Times dat de vertrouwensbreuk de waarde van Amerikaanse veiligheidsgaranties voor Europa ernstig kan aantasten.
Hoe Europa hiermee om kan gaan, bespreekt The Economist via drie opties: afzwakken (bijv. een nieuwe NAVO-missie om Amerikaanse zorgen te verkleinen), afschrikken (economische of politieke tegenmaatregelen vanuit de EU) en afleiden (Trump bezig houden met andere crises). De EU overweegt formeel zelfs artikel 42.7 van het EU-verdrag — de solidariteitsclausule vergelijkbaar met NAVO-artikel 5 — maar praktische toepassing is lastig: de EU heeft geen gemeenschappelijk leger of commandostructuur, en sancties tegen de VS zijn politiek gevoelig en waarschijnlijk schadelijk voor Europese landen zelf.
Diplomaten wijzen op dilemma’s: EU-lidstaten zijn intern verdeeld en afhankelijk van de VS, terwijl tegelijkertijd de veiligheidspartners elkaar niet openlijk mogen beschadigen — zeker niet nu Trump juist inzet toont voor garanties aan Oekraïne. De meest realistische tactiek lijkt nu afleiden en de-escaleren: hopen dat Amerikaanse binnenlandse en buitenlandse prioriteiten de kwestie verplaatsen, en achter de schermen werken aan vermindering van Europese militaire en economische afhankelijkheid van de VS om toekomstige kwetsbaarheid te verkleinen. De zaak heeft vooral grote diplomatieke schade en een vertrouwenscrisis binnen de NAVO veroorzaakt, ook al blijft een militaire confrontatie onwaarschijnlijk.