Vakantievluchten én straaljagers: verbouwing Lelystad Airport zal (weer) honderden miljoenen kosten
In dit artikel:
Het kabinet heeft besloten Lelystad Airport te openen voor commerciële vakantievluchten, mede omdat Defensie het vliegveld wil gebruiken als extra thuisbasis voor gevechtsvliegtuigen (F-35’s). Die combinatie stond in het recente regeerakkoord en volgt op een voorstel van voormalig minister Ruben Brekelmans om straaljagers op Lelystad te stationeren. De politieke druk om het vliegveld te openen kwam vooral van de VVD; lokale bestuurders in Flevoland en eigenaar Schiphol steunen het plan.
De praktische en financiële kant van die combi-deal is echter weinig uitgewerkt. Een onderzoek van Follow the Money laat zien dat de vermeende ‘synergievoordelen’—zoals het delen van luchtverkeersleiding, brandweer en meteorologische diensten tussen civiel en militair verkeer—slecht zijn onderbouwd. Defensie heeft nog geen duidelijkheid over hoeveel F-35’s naar Lelystad moeten komen of wanneer dat precies zou plaatsvinden. In officiële stukken wordt uitgegaan van een gefaseerd ontwikkeltraject met een inloop van ongeveer tien jaar, maar concrete aantallen en planning ontbreken.
Verschuivingen in berekeningen illustreren de onduidelijkheid. Een eerste Defensie-onderzoek (mei 2025) stelde dat 60–90 hectare nodig zou zijn; in een vervolgonderzoek (december) werd dat ineens 150–240 hectare. De rapporten geven nauwelijks uitsplitsing waar die extra ruimte precies voor nodig is. Pas later werd erkend dat niet alleen testplatforms en veiligheidszones vereist zijn, maar ook substantiële stal- en onderhoudsfaciliteiten: bunkers (betonnen hangars die vliegtuigen beschermen), munitie- en brandstofopslag, slaapvertrekken voor personeel en een kennel voor beveiligingshonden. Bovendien blijkt een baanverlenging van circa 300 meter nodig, wat invloed heeft op bestaande gebruikers van de grond.
Die militaire bunker- en faciliteitsbouw is kostbaar. Waar bestaande bases vaak al infrastructuur hadden voor eerdere vliegtuigen en daardoor relatief goedkoper aangepast konden worden, moet Lelystad veel nieuw worden aangelegd. Een buitenlandse schatting noemt circa 3,5 miljoen euro per bunker; met vergelijkbare aantallen als op vliegbasis Leeuwarden lopen die kosten snel in de tientallen miljoenen. FTM rekent voor dat naast bunkers ook grondaankopen of onteigeningen (grofweg 30 miljoen euro) en gebouwen voor onderhoud en munitie extra tientallen tot honderden miljoenen zullen vergen. Lelystad zelf heeft het vliegveld al meer dan 240 miljoen euro gekost. Defensie heeft nog geen eigen kostenraming gepresenteerd.
De geplande openstelling voor vakantievluchten staat onder tijdsdruk: het kabinet wil in oktober 2027 de eerste passagiers vanaf Lelystad laten vertrekken. Minister Vincent Karremans heeft de luchtverkeersleiding opgedragen snel nieuwe routes in te voeren en is in overleg met andere diensten (marechaussee, douane, justitie, financiën) om grensbewaking en controles op tijd operationeel te krijgen. Die haast contrasteert met de jarenlange, ongestructureerde planning voor militair gebruik.
Een belangrijke juridische en milieuhobbel is de ontbrekende natuurvergunning voor extra stikstofuitstoot door vakantievluchten. Lelystad wil uitstoot compenseren met stikstofrechten die het van boeren kocht, maar recente rechterlijke uitspraken maken duidelijk dat compenseren niet toereikend is zolang kwetsbare gebieden als de Veluwe onvoldoende beschermd zijn. Andere luchthavens werden eerder gedoogd zonder vergunning, maar die constructies staan onder druk en kunnen leiden tot juridische vertragingen die ook grensdiensten en andere voorbereidingen lamleggen.
Tot slot brengt de komst van militaire activiteiten ook ingrijpende lokale gevolgen met zich mee: grond en bestaande voorzieningen moeten wijken (onder andere een rijopleidingscircuit en een testcentrum van de RDW), en er liggen mogelijk woningen in zones waar wonen na komst van de F-35 niet meer is toegestaan—die huishoudens kunnen gedwongen moeten verhuizen.
Kortom: Politiek draagvlak en een snel wenselijke opening voor vakantieverkeer staan tegenover grote onzekerheden rond de militaire invulling, omvang en kosten van noodzakelijke aanpassingen, en juridisch-milieutechnische belemmeringen. De beoogde synergie tussen Defensie en civiele luchtvaart is voorlopig meer een politieke afspraak dan een onderbouwd financieel of operationeel plan; de verbouwing en bijkomende maatregelen zullen waarschijnlijk honderden miljoenen euro’s kosten en treffen zowel grondgebruik als omwonenden.