Uw voornemen voor 2026: koester de democratie en word ergens lid van
In dit artikel:
Het artikel bestrijdt het veelgehoorde idee dat democratieën plotseling kantelen en pleit dat erosie meestal sluipend verloopt. In plaats van te denken in ‘keuzejaren’ of ‘laatste kansen’ waarschuwt de auteur dat het alarmistische verhaal op den duur zijn effect verliest en zelfs verlammend kan werken. Politieke ontwikkelingen in 2024 en 2025 — van de Verenigde Staten tot India en van Argentinië tot Europa, met name Hongarije en enkele Duitse deelstaten — laten een sterke opmars van extreem-rechtse krachten zien. Toch vormen autoritaire stromingen in veel landen nog geen onherroepelijke meerderheid; de bedreiging zit eerder in de geleidelijke uitholling van instituties en in de normalisering van grensoverschrijdend gedrag.
De tekst verwijst naar het werk van politicologen Steven Levitsky en Daniel Ziblatt om te onderbouwen dat moderne democratieën vaker ‘sterven’ door langzaam verlies van checks-and-balances dan door één dramatische staatsgreep. Ook het begrip anticipatory obedience van historicus Timothy Snyder wordt aangehaald: mensen passen hun gedrag preventief aan uit angst voor mogelijk autoritair beleid, waardoor maatschappelijk zelfcensuur en meegaandheid voortijdig autoritarisme mogelijk maken. Die terugtrekking — de mentale ‘kop-in-het-zand’-houding — verzwakt de democratie omdat democratische systemen afhankelijk zijn van de actieve betrokkenheid van burgers.
Tegelijk stelt de auteur dat individuele inzet niet volstaat als oplossing voor structurele problemen zoals economische ongelijkheid, mediaconcentratie, klimaatcrisis en geopolitieke verschuivingen. Wel is die inzet onmisbaar als voorwaarde voor bredere verandering. Daarom doet het stuk concrete oproepen: sluit je aan bij een politieke partij of vakbond, steun onderzoeks- en kritische media via abonnementen of donaties, en neem deel aan buurtverenigingen, sportclubs of vrijwilligerswerk. Zulke dagelijkse verbindingen vormen de maatschappelijke infrastructuur waar mensen met verschillende achtergronden elkaar ontmoeten en democratische gewoonten kunnen worden gekoesterd.
De centrale boodschap is pragmatisch: democratie gaat niet per se ten onder in één klap, en ze wordt evenmin gered door één daad. Het vraagt voortdurende, collectieve inzet en het cumulatieve effect van veel kleine handelingen — een aanpak die 2026 goed kan dienen als jaar van herstel en verantwoorde betrokkenheid.