Undercover bij Russische beveiligingsagenten op schaduwvloot: "Mijn taak bestond uit monitoren van de bemanning"
In dit artikel:
Russische bewakers varen mee op schepen van de zogeheten schaduwvloot om kapiteins en bemanningen te controleren en zo te verhinderen dat schepen worden aangehouden of in beslag genomen. Dat blijkt uit een internationaal onderzoeksproject waaraan onder meer VRT NWS, De Tijd en het Dossier Center meewerkten. Het Dossier Center analyseerde bemanningslijsten van meer dan 2.000 gesanctioneerde schepen (periode januari 2023–april 2026) en identificeerde 83 personen met een militaire of beveiligingsachtergrond die ooit als bewaker op zulke schepen voeren.
Taak en profiel van de bewakers
De bewakers monitoren communicatie en sturen rapporten naar het vasteland; zij zorgen ervoor dat kapitein en bemanning de gewenste koers volgen en niet meewerken met westerse autoriteiten. Vrijwel alle geïdentificeerde bewakers zijn Russisch, met ervaring als militair, huurling of veiligheidsagent — sommigen werkten voor particuliere militaire bedrijven, in Syrië of zelfs bij Gazproms beveiligingsafdeling. Een aantal heeft een strafblad of financiële problemen. In interviews met journalisten die zich voordeed als recruiter (nepsollicitaties) beschrijven bewakers hun taken, maar na publicatie ontkenden meerdere van hen de uitspraken.
Waar en hoe vaak
Bewakers kwamen voor op circa 140 langere reizen en 23 kortere trajecten in de Oostzee. Veel incidenten betroffen olietankers tussen Rusland en Indiase raffinaderijen (Vadinar/Jamnagar). In Belgische wateren (EEZ) registreerden onderzoekers tussen 6 november 2024 en 4 januari 2026 81 doortochten van 35 schepen met meestal twee bewakers aan boord. Vanaf mei 2025 nam het aantal bewakers opvallend toe — mogelijk een reactie op geslaagde of mislukte inbeslagnames zoals de Estse poging bij de tanker Jaguar — maar in bemanningslijsten sinds februari 2026 lijken bewakers veel minder zichtbaar te zijn, of moeilijker te traceren.
Bewapening en risico’s
Getuigen en analyses geven aan dat bewakers meestal niet gewapend waren; schippers hadden soms andere beveiligers tegen piraterij. Deskundigen maken duidelijk dat kleine wapens weinig beschermen tegen drones of oorlogsschepen. Wel vormt de aanwezigheid van Russische bewakers een afschrikking tegen enteren: kuststaten mijden confrontaties als er vrees is voor gewapende bemanning, zoals bleek uit de keuze van België om getrainde en bewapende militairen in te zetten bij het enteren van de Ethera. Voor veiligheidsdiensten is het moeilijk vast te stellen welke schepen bewakers aan boord hebben, omdat bemanningslijsten ontbreken of functies vervormd zijn.
Organisatie en motieven
De werkgevers van de bewakers lijken uiteenlopende organisaties te zijn die met de Russische staat samenwerken; sommige bewakers zijn te linken aan bekende huurlingengroepen of aan bedrijven als Moran Security Group, dat in april 2026 door de EU op een sanctielijst werd geplaatst. Het doel van die bewakers is volgens een federale woordvoerder primair om kuststaten af te schrikken en zo sanctieomzeiling en het vervoer van gesanctioneerde ladingen te vergemakkelijken — een praktijk die westerse landen koppelt aan de financiering van de oorlog in Oekraïne.
Samenwerking en bewijsvoering
Het onderzoek steunt op verificatie via scheepsroutes, vergelijkingen met bekende lijsten en gesprekken met bemanningsleden. Van de ruim 4.200 bemanningsleden op de onderzochte schaduwschepen kwam een derde uit India; andere nationaliteiten zijn onder meer Myanmar, China en Bangladesh. Het recente Franse enteringsincident met de Tagor illustreert dat het kat-en-muisspel tussen schaduwvloot en westerse autoriteiten voortduurt en dat Moskou waarschijnlijk nieuwe methoden blijft zoeken om gesanctioneerde ladingen te beschermen en te verplaatsen.