'Uitkoopregeling boeren had 1,5 miljard goedkoper gekund'
In dit artikel:
Onderzoek van Omroep Gelderland, NRC en Follow the Money toont dat de Nederlandse uitkoopregeling voor zogenoemde piekbelasters veel minder efficiënt was dan nodig. Het ministerie van Landbouw gaf in maart vorig jaar 1,81 miljard euro uit om 723 veehouderijen uit te kopen; dat leverde een daling van het stikstofoverschot van ongeveer 8% op. Volgens de berekeningen had dezelfde stikstofwinst ook met slechts 330 miljoen euro bereikt kunnen worden — en met stoppen van slechts 133 bedrijven — als gericht was uitgekozen welke bedrijven moesten verdwijnen.
Het onderzoek laat zien dat met hetzelfde budget van 1,81 miljard drie keer meer stikstofreductie mogelijk was geweest: dat had bereikt kunnen worden door in plaats van de breed opgezette vrijwillige regeling zo’n 764 specifieke bedrijven uit te kopen, vooral de grootste vervuilers. Uit de data blijkt bovendien dat de 550 meest vervuilende bedrijven samen ongeveer evenveel effect hebben als bijna 2.500 andere piekbelasters, waardoor de selectie van deelnemende bedrijven cruciaal is voor de kostenefficiëntie.
Politieke keuze voor vrijwilligheid speelde een sleutelrol. Johan Remkes had geadviseerd de paar honderd grootste piekbelasters gericht uit te kopen, maar opvolgende kabinetten hielden vast aan een vrijwillige aanpak. Onder minister Van der Wal werd de regeling opengesteld voor de 3.000 veehouderijen met de hoogste stikstofdepositie bij Natura 2000-gebieden, wat volgens critici de regeling duurder en minder doelmatig maakte.
De onderzoeksmedias moesten procederen tegen demissionair minister Wiersma om de benodigde data te krijgen; de rechter beval openbaarmaking en de media stappen nu opnieuw naar de rechter voor recentere gegevens. Het ministerie verdedigt de vrijwillige aanpak als doelmatig en wijst erop dat gedwongen onteigening langduriger is. Ondertussen kondigde het ministerie een nieuwe uitkoopregeling aan en is een consultatie geopend; enkele boeren die zich hadden aangemeld voor uitkoop hebben zich inmiddels teruggetrokken.