Uitkeringsstelsel WIA moet op de schop, lastige klus voor het kabinet
In dit artikel:
Als er niets verandert, kunnen binnen vier jaar zo'n 200.000 mensen wachten op een keuring voor hun WIA‑uitkering, waarschuwde de bestuursvoorzitter van het UWV. Nu al ontvangen ongeveer 600.000 mensen een WIA‑uitkering en stroomt jaarlijks zo'n 90.000 nieuwkomers in. De kernproblemen: een ernstig tekort aan keuringsartsen, lange wachttijden en een regeldomein dat vastgelopen is.
De instroom nam de afgelopen jaren sterk toe, mede door de verhoging van de AOW‑leeftijd; dat zou ongeveer de helft van de toename verklaren. Tegelijk stapelden in eerdere kabinetsperiodes rapporten en adviezen zich op, waardoor een brede stelselherziening hoog op de agenda staat. Die taak is politiek gevoelig: het huidige minderheidskabinet heeft draagvlak nodig in de Kamer en samenwerking met vakbonden en werkgevers, maar begon al stroef doordat de bonden boos wegliepen over wijzigingen rond de AOW‑afspraken.
De blokkades hebben concrete gevolgen. Werknemers met klachten krijgen te weinig tijdige begeleiding en omscholing; mensen die echt niet meer kunnen werken wachten op zekerheid over hun inkomen. Werkgevers, en vooral kleine ondernemers, weten niet of of wanneer ze zieke medewerkers kunnen vervangen of een aangepaste functie moeten aanbieden. De arbeidsongeschiktheidsspaarpot bevat veel geld, maar wordt deels gebruikt om begrotingsgaten te dichten, wat het vertrouwen in het systeem aantast.
Het kabinet heeft de voorbije weken enkele wetsinitiatieven gepresenteerd om druk van de ketel te halen. Een voorstel van minister Aartsen (VVD) regelt dat de UWV‑arts na twee jaar ziekte niet langer het oordeel van de bedrijfsarts kan overrulen, waardoor de druk op UWV‑artsen wordt verminderd. Verder komt er een garantie dat mensen die tijdelijk een uitkering krijgen en later blijken te veel te hebben ontvangen, deze niet hoeven terug te betalen. Een ander plan legt vast dat bij langdurige ziekte in het tweede jaar actief naar een plek bij een ander bedrijf moet worden gezocht, om vooral kleine werkgevers te ontlasten.
In het regeerakkoord spraken D66, VVD en CDA ook af de IVA‑uitkering voor nieuwe gevallen af te schaffen en het maximumdagloon te verlagen. Voor die ingrepen is echter politieke en sociale acceptatie nodig. Per 1 mei traden nieuwe bestuurders aan bij FNV, CNV en VNO‑NCW, wat een frisse start voor onderhandelingen mogelijk maakt. Dit voorjaar beginnen naar verwachting intensive gesprekken om tot een nieuw Sociaal Akkoord te komen; het succes daarvan bepaalt of de wachtrijen, het personeelstekort bij keuringen en het kapotte draagvlak kunnen worden hersteld.