Uitgelekte Irandeal opgevat als Amerikaanse overgave: 'Dit zal Iran er niet toe brengen zijn gedrag te veranderen'

In dit artikel:

De zondag gesloten intentieverklaring tussen de Verenigde Staten en Iran, waarvan een gelekte tekst dinsdag en woensdag door Al Arabiya en Bloomberg werd gepubliceerd, wordt door veel deskundigen gezien als een voorzichtige start van het einde van de oorlog met Iran — maar tegelijk als een mogelijk onevenwichtige concessie van Washington. Volgens de gelekte veertien punten zou Iran onmiddellijk zijn olie-export mogen hervatten en zouden direct na ondertekening meerdere Amerikaanse sancties worden opgeheven. Verder is er sprake van het opzetten van een fonds van minstens 300 miljard dollar voor de wederopbouw van Iran; het Witte Huis ontkent dat dit de Amerikaanse belastingbetaler zal belasten, maar de precieze financieringsbron blijft onduidelijk (er circuleerden berichten dat Golfstaten zouden bijdragen).

De tekst, die rondgaat op de G7-top in Frankrijk en formeel pas vrijdag bij een ceremonie in het Zwitserse bergresort Bürgenstock wordt vrijgegeven, bevat volgens Bloomberg ook de toezegging dat Iran geen kernwapens zal ontwikkelen. Critici wijzen er echter op dat de formulering — met woorden als ‘benadrukt nogmaals’ — Iran in staat stelt te stellen dat het nooit intentie had een atoombom te maken, wat daarmee een van de belangrijkste Amerikaanse argumenten voor de oorlog deels ondermijnt. Essentiële technische afspraken over hoogverrijkt materiaal, verwijdering of verdunning daarvan en toezicht zijn nog niet uitgewerkt; tijdens de onderhandeling van de JCPOA onder Obama kostte het formuleren van zulke details meer dan anderhalf jaar en resulteerde dat in een omvangrijk verdrag.

Een ander omstreden punt is de vermelding dat de oorlog op alle fronten, ook in Libanon, beëindigd moet worden. Dit stuit op tegenstrijdige interpretaties: Iran ziet de strijd in Libanon tegen Hezbollah als onderdeel van een bredere confrontatie met de VS en Israël, terwijl Israël — en premier Benjamin Netanyahu — daar anders over oordelen; het memorandum lijkt Israël tot terugtrekking uit bezette gebieden te verplichten, iets wat Netanyahu heeft afgewezen.

Washington benadrukt dat de concessies teruggedraaid kunnen worden als Iran zijn afspraken schendt, en een Amerikaanse diplomaat zei tegen CNN dat de formulering mede bedoeld is zodat het regime in Teheran het binnenlands kan verkopen. Desondanks hebben ook veel pro-Trump-analisten en conservatieve commentatoren stevige kritiek: zij vrezen dat de VS belangrijke drukmiddelen opgeeft voordat bindende en controleerbare nucleaire garanties zijn vastgelegd. Algemeen geluid onder critici is dat het akkoord Iran een economische opsteker geeft en voor Teheran als politieke overwinning kan worden gezien, terwijl de Verenigde Staten vooralsnog niet alle technische waarborgen en controlemechanismen hebben veiliggesteld.