Uitgelekt Iran-akkoord opgevat als knieval door de Amerikanen

In dit artikel:

De zondag gesloten intentieverklaring tussen de VS en Iran, die volgens president Trump veel sterker en duurzamer zou zijn dan de eerdere overeenkomst onder Obama, stuit op veel scepsis omdat de inhoud via een gelekte tekst nauwelijks uitlegt hoe die Amerikaanse voordelen oplevert. Saudische zender Al Arabiya bracht dinsdag als eerste een veertienpuntendocument naar buiten; Bloomberg publiceerde woensdag vrijwel dezelfde tekst die op de G7-top in Frankrijk circuleert. De officiële vrijgave is gepland bij een ondertekening vrijdag in Bürgenstock (Zwitserland); het is nog onduidelijk of Trump zelf aanwezig is of dat vice-president J.D. Vance namens de VS tekent.

Volgens de gelekte tekst krijgt Iran meteen grote economische ademruimte: het mag direct weer olie exporteren en verschillende Amerikaanse sancties zouden onmiddellijk worden opgeheven. Ook verschijnt de vermelding van een fonds van minstens 300 miljard dollar voor wederopbouw van Iran, maar onduidelijk blijft wie dat financiert — het Witte Huis ontkent dat Amerikaanse belastingbetalers hiervoor opdraaien; eerdere ideeën wezen op bijdragen van Golfstaten. Critici zien dit als een te ruime concessie van Washington voordat cruciale technische afspraken rond het nucleaire programma zijn uitgewerkt.

Het akkoord bevat verder een verbintenis van Iran om de Straat van Hormuz open te houden en een herhaling van de belofte nooit een kernwapen te ontwikkelen. Dat Iran die belofte 'opnieuw benadrukt' geeft het regime volgens waarnemers een psychologisch voordeel: het kan stellen dat het nooit van plan was kernwapens te maken, waardoor een belangrijke rechtvaardiging voor Amerikaanse koerswijziging wordt ondermijnd. Essentiële vragen — wat er met hoogverrijkt materiaal gebeurt, of het wordt verdund of afgevoerd, en wie gaat controleren — zijn nog niet ingevuld; vergelijkbare onderhandelingen onder Obama duurden ruim anderhalf jaar en leidden tot een uitgebreid, technisch verdrag.

Ook het punt dat de oorlog 'op alle fronten' beëindigd zou worden, inclusief het Libanese front, leidt tot botsende interpretaties. Iran ziet de Israëlische strijd tegen Hezbollah als onderdeel van de bredere confrontatie; Israëlische premier Netanyahu houdt dat strikt gescheiden en stelt te blijven vasthouden aan veiligheidsdoelen zoals een bufferzone. Washington verdedigt de overeenkomst met de waarschuwing dat handreikingen kunnen worden teruggedraaid als Iran zich niet aan afspraken houdt, en één Amerikaanse diplomaat zei dat de formuleringen bedoeld zijn om het voor het Iraanse regime acceptabel te maken.

De deal wordt dan ook binnen pro-Trump kringen kritisch bezien: commentatoren op onder meer Fox en oud-generaal Jack Keane vrezen dat de VS te veel drukmiddelen prijsgeven en dat Iran de beloften zal gebruiken om zich economisch te herstellen en later terug te draaien wat het heeft ondertekend. Conservatieve analisten, zoals Bret Stephens, concluderen dat de overeenkomst door veel Iraanse leiders als een overwinning wordt gezien — en dat beeld wordt door hen grotendeels bevestigd.