Uiteindelijk zullen de VS en Iran toch moeten praten, maar vertrouwen ontbreekt

In dit artikel:

De Verenigde Staten en Iran blijven elkaar afwisselen met dreigementen en voorstellen voor diplomatiek overleg. President Donald Trump zei zondag dat hij grote aanvallen op Iran voorlopig uitstelt om onderhandelingen een kans te geven en dat gesprekken snel zouden beginnen. Teheran ontkent echter dat er directe gesprekken met Washington gepland staan. Iran bespreekt met Oman alleen een tijdelijke vaarroute door de Straat van Hormuz.

Volgens Erwin van Veen, conflictonderzoeker bij Instituut Clingendael, hebben beide landen uiteindelijk belang bij overleg. De Amerikaanse druk heeft Iran niet tot de gewenste concessies gebracht, terwijl Iran ondanks zware schade nog geen afdoende bescherming tegen nieuwe aanvallen heeft gevonden. Geen van beide partijen heeft het conflict daarom beslissend gewonnen.

Een groot obstakel is het gebrek aan vertrouwen. Iran verloor volgens Van Veen vertrouwen in de VS nadat eerdere onderhandelingen werden gevolgd door Amerikaanse bombardementen en Washington eerdere toezeggingen niet nakwam. Ook vindt hij de Amerikaanse onderhandelingsteams onvoldoende ervaren en te sterk verweven met zakelijke en binnenlandse politieke belangen. Iran zou juist zorgvuldig delegaties samenstellen met politieke, technische en economische deskundigen.

Ervaringen met het nucleaire akkoord uit 2015 laten zien dat herstel van vertrouwen veel tijd vergt. Tijdens de zogenoemde JCPOA-onderhandelingen bereikten Iran, de VS, Europese landen, China, Rusland en de Europese Unie afspraken waarbij Iran zijn nucleaire activiteiten beperkte in ruil voor verlichting van sancties. De VS trok zich later onder Trump uit het akkoord terug, maar het geldt nog altijd als een belangrijk diplomatiek resultaat.

Catherine Ashton, die destijds namens de EU onderhandelde, wijst erop dat aan het akkoord jaren voorbereiding voorafgingen en dat de formele gesprekken bijna twee jaar duurden. Delegaties verbleven soms weken bij elkaar. Ook Wendy Sherman, voormalig lid van de Amerikaanse delegatie, benadrukt het belang van persoonlijk contact tussen onderhandelaars.

Van Veen verwacht dat overleg over een staakt-het-vuren mogelijk meer kans maakt dan onderhandelingen over een nieuw, omvangrijk nucleair akkoord. Daarvoor zijn volgens hem duidelijke en controleerbare afspraken nodig over verantwoordelijkheden, timing en de volgorde van stappen. Het memorandum dat beide partijen in juni sloten was daarvoor te vaag en liet ruimte voor verschillende interpretaties. Onderhandelaars moeten stevig over de inhoud kunnen discussiëren, maar tegelijk voldoende werkrelatie opbouwen om later wederzijdse concessies mogelijk te maken.