Uit de terugblik met alle hoofdrolspelers blijkt: het kabinet kreeg corona nooit écht onder controle

In dit artikel:

De eerste zes weken van de parlementaire enquête naar corona schetsen een kabinet dat tijdens de pandemie veel minder grip had dan het zelf beweerde. Uit de verhoren van oud-bewindslieden en topambtenaren blijkt vooral hoe sterk de regering vanaf maart 2020 werd gestuurd door angst voor overvolle ziekenhuizen, met name een tekort aan IC-bedden.

Oud-minister Hugo de Jonge, oud-premier Mark Rutte en oud-minister Ferd Grapperhaus kwamen daarbij geregeld tegenover andere ministers te staan. Zo botsten zij over de avondklok, de volgorde van vaccineren en meerdere schoolsluitingen. D66-bewindslieden vonden sommige maatregelen te ver gaan, terwijl anderen juist sneller open of anders wilden prioriteren om de economie en samenleving minder schade te laten oplopen. Ook binnen het CDA ontstonden stevige conflicten, bijvoorbeeld toen Grapperhaus politievoorrang bij vaccinatie wilde en De Jonge dat afwees.

De verhoren maken duidelijk dat het kabinet voortdurend laveerde tussen volksgezondheid en maatschappelijke schade, maar in de praktijk vooral reageerde op de druk van besmettingscijfers en ziekenhuisopnames. Critici, onder wie Mona Keijzer en de Kinderombudsman, verwijten de regering tunnelvisie: onderwijs, mentale gezondheid van jongeren en de economie zouden te weinig aandacht hebben gekregen. Scholierenvertegenwoordigers spraken zelfs over eenzaamheid en noodkreten van jongeren, zonder dat dit het beleid merkbaar veranderde.

Het begin van de pandemie in maart 2020 was volgens Rutte en De Jonge een schok, mede door de beelden uit het Italiaanse Bergamo. Nederland kon een scenario als daar alleen vermijden dankzij Duitse hulp voor IC-patiënten. Die ervaring maakte de angst voor een nieuw tekort jarenlang dominant beleid. Tegelijk leidde die focus tot een soort op-en-neergaande crisisaanpak: strengere regels bij oplopende besmettingen, snelle versoepelingen zodra het even beter leek, en steeds weer nieuwe uitzonderingen en aanpassingen.

Uiteindelijk groeide de irritatie in de samenleving over de wisselende regels. Volgens oud-topambtenaar Dick Schoof raakte het kabinet gaandeweg het contact met burgers kwijt, doordat dezelfde waarschuwingen telkens werden herhaald en mensen steeds minder bereid waren de maatregelen te blijven volgen.