Twentse wetenschappers bootsen smeltende ijskappen na in silo: 'Pak de zaag maar, Martin!'

In dit artikel:

Op de campus van de Universiteit Twente onderzoekt hoogleraar vloeistofdynamica Detlef Lohse samen met Sander Huisman en promovendus Simen Bootsma hoe ijs in zout water smelt. Deze zomer leggen zij twaalf gelijke ijsblokken in een grote waterbak. Eén blok wordt daarvoor op maat gezaagd en voorzien van een cilindervorm, zodat de onderzoekers het smeltproces nauwkeurig kunnen volgen.

Aanleiding is de beperkte betrouwbaarheid van bestaande klimaatmodellen. Die berekenen de warmteoverdracht naar ijs niet altijd goed; metingen kunnen volgens Lohse sterk afwijken, soms tot een factor honderd. Vooral de waterbeweging langs het ijs is bepalend. Smeltwater is zoeter en daardoor lichter dan zeewater, waardoor het langs het ijs omhoog stroomt. In combinatie met de bestaande stroming ontstaan wervelingen die extra warmte aanvoeren en het smelten versnellen.

De onderzoekers hopen met hun metingen betere benaderingen voor klimaatmodellen te ontwikkelen. De resultaten kunnen ook relevant zijn voor voorspellingen over de Amoc, de grote Atlantische oceaanstroming die invloed heeft op het klimaat in West-Europa. Meer smeltwater zou door veranderingen in dichtheid de stroming kunnen verzwakken. Een stilvallende Amoc kan volgens de beschreven scenario’s leiden tot forse afkoeling in West-Europa en extra hitte en droogte in de tropen.

Amoc-onderzoeker René van Westen noemt die koppeling aannemelijk, maar waarschuwt dat de werkelijkheid ingewikkelder is. Zo kan zich boven de oceaan een laag zoet smeltwater vormen die menging en het wegzakken van water beïnvloedt. Daarom is het onzeker hoe de kleinschalige metingen naar mondiale klimaatmodellen kunnen worden vertaald. Voor processen op kleinere schaal, zoals het smelten van gletsjers in fjorden, kan het onderzoek wel een belangrijke verbetering opleveren. Het geteste ijsblok vertoonde binnen enkele minuten ribbels door de wervelingen en was na ongeveer twee uur volledig verdwenen.