Tweede Toeslagenaffaire in de zorg: handhavers werkten met een 'receptenboek' om kleine zorgbedrijven failliet te krijgen

In dit artikel:

Onderzoek van 1Twente, Trouw en Binnenlands Bestuur stelt dat Twentse gemeenten, de Belastingdienst, het UWV, politie en zorgverzekeraars sinds 2017 samenwerken volgens een geheim draaiboek om zorgondernemers bij een vermoeden van fraude snel financieel uit te schakelen. De aanpak, ontwikkeld binnen de regionale samenwerking Samen14 en het Regionaal Informatie- en Expertisecentrum, zou bestaan uit gecoördineerde betalingsstops, contractbeëindigingen, terugvorderingen en beslagleggingen. Daardoor konden bedrijven failliet gaan voordat een rechter de onderliggende beschuldigingen had beoordeeld.

Als voorbeeld noemt het artikel CareFree Twente, een klein zorgbureau van Rima Lahdo en Kamil Yousef. Menzis stopte in december 2018 de betalingen en eiste enkele maanden later ruim 608.000 euro terug. Samen14 en de gemeente Enschede legden daarnaast een terugvordering van ruim 146.000 euro op, bevroren betalingen en beëindigden het contract. De ondernemers kregen vervolgens te maken met geblokkeerde bankrekeningen, beslagleggingen en het faillissement van hun bedrijf op 4 december 2019.

De curator stelde Lahdo en Yousef persoonlijk aansprakelijk voor het tekort, maar het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden wees die vorderingen af. Volgens het hof stond niet vast dat Menzis of Enschede/Samen14 daadwerkelijk recht hadden op terugbetaling wegens onterecht gedeclareerde zorg. De curator had daarvoor geen concreet bewijs aangedragen. De Hoge Raad liet die uitspraak later in stand. Volgens het artikel waren de ondernemers toen echter al financieel en persoonlijk zwaar getroffen. Ook Zorgburo Maatwerk zou door een vergelijkbare aanpak failliet zijn gegaan.

De onderzoeksjournalisten beschrijven een zogenoemde ‘korte-klap-methode’ en een intern ‘receptenboek’ waarin overheidsdiensten zouden afspreken welke maatregelen zij achtereenvolgens nemen. Ook wordt melding gemaakt van vergaande controles en intimidatie. In de zaak van Gabriël Malki van Humaan Overijssel zouden handhavingsdiensten zelfs kinderen hebben geobserveerd en foto’s van badkamergebruik hebben gemaakt. Malki procedeerde hierover tot aan de Raad van State, omdat volgens hem nog altijd onduidelijk is hoe de instanties tot hun aanpak kwamen.

Verder wijzen de betrokken media op het delen van nationaliteitsgegevens binnen RIEC-verband. Een interne waarschuwing van de Belastingdienst uit 2022 stelde volgens Binnenlands Bestuur dat daarvoor geen wettelijke basis bestond en dat de gegevens moesten worden verwijderd. De fiscus hield ze desondanks, met een beroep op de Archiefwet, tot 2028 beschikbaar.

Ondanks deze onthullingen wil minister van Langdurige Zorg Mirjam Sterk (CDA) de Twentse aanpak juist landelijk benutten. In een Kamerbrief van 10 september noemt zij de Twentse proeftuin een voorbeeld en kondigt zij aan de daar ontwikkelde Kwaliteits- en Integriteitstoets (KIT) onder gemeenten te verspreiden. Ook wil zij een waarschuwingsregister voor zorgfraude verder gebruiken en gegevensuitwisseling tussen het zorg- en veiligheidsdomein vergemakkelijken.

Het artikel bekritiseert daarnaast dat Sterk na een rechterlijk verbod op buitenwettelijke Bibob-eisen door zorgkantoren niet pleit voor beperking van hun bevoegdheden. De minister onderzoekt volgens de brief juist hoe Menzis en andere zorgkantoren zulke eisen in de toekomst wél kunnen stellen. De auteur roept daarom op de landelijke uitrol stop te zetten, geheime dossiers te openen, onrechtmatige gegevens te verwijderen en getroffen ondernemers eerherstel en schadevergoeding te geven.