Twee papers van een grondlegger van de moderne natuurkunde zomaar van de plank gehaald. Hoe kan dat?

In dit artikel:

Springer Nature heeft twee oude artikelen van natuurkundige Max Planck teruggetrokken, iets wat volgens wetenschapshistorici Yves Gingras en Mahdi Khelfaoui historisch onzinnig is. Het gaat om teksten uit 1940 en 1942 in het toenmalige Naturwissenschaften, nu The Science of Nature. Omdat Planck in zijn tijd nog vóór de moderne praktijk van ‘retracties’ publiceerde, vinden de onderzoekers het vreemd dat zijn werk nu alsnog als integriteitsschending wordt bestempeld.

Volgens hun analyse is waarschijnlijk een algoritme of geautomatiseerde controle verantwoordelijk voor de beslissing. Het ene artikel werd mogelijk afgekeurd omdat Planck zijn ideeën ook elders publiceerde, iets wat destijds normaal was maar nu als zelfplagiaat kan gelden. Het andere stuk kreeg vermoedelijk een waarschuwing omdat het een reactie was op een artikel met dezelfde titel van een andere auteur. De uitgever motiveert de intrekking vaag met “article violation”, en de pdf’s zijn zelfs volledig verwijderd in plaats van alleen als ingetrokken gemarkeerd.

De zaak roept vragen op over hoe moderne beoordelingssystemen omgaan met historische wetenschappelijke teksten. Gingras en Khelfaoui noemen het willekeurig en anachronistisch dat een invloedrijk tijdschrift uit het verleden op basis van hedendaagse regels wordt schoongemaakt.