Twee auto's, maar toch een gevoel van verlies als de supermarkt sluit
In dit artikel:
In ongeveer de helft van Nederlandse dorpen en buurten zijn de afgelopen jaren belangrijke voorzieningen zoals de huisarts, supermarkt of basisschool verdwenen of verder weg komen te liggen. Ruimtelijk wetenschapper Suzan Christiaanse onderzocht die achteruitgang en de gevolgen voor bewoners: voor mensen die veel moeten reizen voor werk speelt het minder, maar verlies van voorzieningen raakt ook emotioneel en sociaal — zelfs inwoners die de voorzieningen niet dagelijks gebruikten ervaren verlies wanneer bijvoorbeeld een school sluit. In het Groningse Ulrum beoordeelde 85% de supermarktsluiting negatief, terwijl 72% de winkel daadwerkelijk gebruikte; dat toont de symbolische waarde van lokaal aanbod.
Vooral ouderen zijn kwetsbaar: zij hebben vaak minder mobiliteit en zien winkels als ontmoetingsplek en multifunctionele knooppunten (pakketpunt, medicijnverstrekking). Als zulke plekken verdwijnen, ontstaan praktische problemen (zoals een lift naar medische zorg) en sociale effecten. Christiaanse signaleert daarnaast een kettingreactie: sluit een school, dan vormen kinderen vriendschappen in naburige dorpen en gaat de eigen sportclub achteruit — inwoners willen geen forensendorp maar een zelfstandige gemeenschap.
Lokale inzet maakt veel verschil. In Ophemert (gemeente West Betuwe) zet een dorpsraad en een ‘dorpstafel’ samen met de gemeente mogelijkheden op een rij; vrijwilligers houden het dorpshuis en een sportzaal draaiende, al zijn consultatiebureau en dagopvang al weggehaald. In Varik, gelegen aan de Waal, blijft het sociale leven zichtbaar: mensen wandelen, kinderen fietsen en het dorpshuis Toevershof biedt sport en incidenteel een frietservice sinds de snackbar sloot — al is die service onbetrouwbaar omdat het dorpshuis vaak is verhuurd.
Bewoners wisselen waardering voor rust en natuur af met frustratie over gemis aan winkels. Sommigen verhuisden juist naar het dorp voor de stilte en het uitzicht; anderen herinneren zich nog een bloeiende kern met bloemist, bakker en danscafé. Met de auto zijn grotere plaatsen als Tiel of Geldermalsen goed bereikbaar, maar dat biedt weinig soelaas voor ouderen of mensen zonder OV-keuzevrijheid. Kortom: behoud van voorzieningen draait niet alleen om bereikbaarheid, maar ook om sociale samenhang, lokale organisatie en politiek-maatschappelijke aandacht om verdere ontkoppeling van dorpsleven te voorkomen.