'Tussen hoop en wanhoop' strijdt rechtsgeleerde Mordechai Kremnitzer voor een Israëlische democratie

woensdag, 18 november 2026 (12:15) - De Groene Amsterdammer

In dit artikel:

De Israëlische rechtsgeleerde Mordechai Kremnitzer waarschuwt dat Israël onder de opeenvolgende regeringen van Benjamin Netanyahu in zijn diepste constitutionele crisis ooit terecht is gekomen. De spanning tussen het joodse karakter van de staat en het democratische principe van gelijke rechten voor alle burgers is volgens hem steeds gevaarlijker geworden.

Kremnitzer, hoogleraar staats- en strafrecht en voormalig rector van de Hebrew University, strijdt al jaren voor mensenrechten, een onafhankelijke rechterlijke macht en bescherming van minderheden. Hij werkte bovendien mee aan officiële commissies en wetgeving. De natiestaat-wet van 2018, die het recht op nationale zelfbeschikking uitsluitend aan het joodse volk toekent, zag hij als een ernstige aantasting van de gelijkheid. De juridische hervormingen van de regering, ingezet in 2023, beschouwt hij als een poging de uitvoerende macht vrijwel onbeperkt te maken en het Hooggerechtshof te verzwakken.

Volgens Kremnitzer is een liberale democratie meer dan meerderheidsbestuur. Zij vereist constitutionele grenzen aan de macht, gelijkheid voor de wet en bescherming van minderheden door onafhankelijke rechters. Hij vreest dat politiek benoemde, rechts-conservatieve en ultra-rechtse rechters die rol minder goed zullen vervullen. Vooral Palestijnse burgers, maar ook Druzen en Bedoeïenen, lopen volgens hem gevaar wanneer de staat joodse belangen boven die van andere burgers stelt.

De verkiezingen van 27 oktober onderstrepen volgens hem die crisis. Palestijnse burgers, ongeveer een vijfde van de bevolking, behaalden met een hoge opkomst negentien zetels. Toch sluiten de meeste joodse partijen, behalve de Democraten, samenwerking met Palestijnse partijen uit. Omdat geen enkel blok een meerderheid heeft, dreigen nieuwe verkiezingen. Een voorgestelde nationale noodregering zou de politieke impasse kunnen doorbreken, maar niet automatisch de constitutionele problemen oplossen. Kremnitzer noemt gelijkwaardige politieke vertegenwoordiging van Palestijnse burgers een noodzakelijke voorwaarde voor democratie en vindt de uitsluiting van hun partijen een gemiste kans.

De rechtsgeleerde koppelt de binnenlandse crisis aan de bezetting van de Palestijnse gebieden. Op de Westelijke Jordaanoever leven Israëlische kolonisten en Palestijnen onder verschillende rechtsstelsels; in Gaza is volgens hem door de verwoesting nauwelijks nog sprake van een rechtsorde. De bezetting, die teruggaat tot de overwinning van Israël in 1967, heeft volgens hem geleid tot superioriteitsdenken en de overtuiging dat Palestijnen een permanente vijand zijn. De aanval van 7 oktober 2023 versterkte die ontwikkeling, onder meer door het gebruik van de Bijbelse term ‘Amalek’ in rechtse oorlogsretoriek.

Kremnitzer noemt de verwoesting in Gaza buitenproportioneel en een oorlogsmisdrijf, zonder zich in het interview uit te spreken over de juridische kwalificatie genocide. Ook het toenemende kolonistengeweld op de Westoever, waarbij leger en politie volgens hem niet ingrijpen, veroordeelt hij scherp. Hij pleit voor een onafhankelijke Palestijnse staat naast Israël: Israël kan volgens hem geen recht op zelfbeschikking opeisen en datzelfde recht de Palestijnen ontzeggen.

Verder verzet hij zich tegen de nieuwe wetgeving die de doodstraf mogelijk maakt voor Palestijnen die terroristische misdrijven plegen. Die straf vindt hij racistisch, strijdig met de menselijke waardigheid en onverenigbaar met zowel liberale rechtsstatelijke als joodse waarden. Ze zou bovendien geen veiligheid opleveren, maar vooral haat en martelaren creëren.

Kremnitzer vreest dat Israël zonder koerswijziging een autoritaire, internationaal geïsoleerde ‘Sparta’ wordt. Toch heeft hij de hoop niet volledig opgegeven. Hij werkt aan aanbevelingen voor een nieuwe herstelregering die eerdere schade moet terugdraaien, democratisch onderwijs en media moet versterken, vredesonderhandelingen en wederopbouw moet starten en de relaties met de Palestijnen moet hervormen. Een moedige leider en een mentaliteitsverandering zijn volgens hem nodig. Zelf blijft hij, ondanks zijn diepe ontgoocheling, verscheurd tussen hoop op herstel en vrees voor verdere duisternis.

BEKIJK OOK:

Vandaag Inside: René van der Gijp hekelt actie van De Meilandjes: 'Dat is écht heel slecht'