Tussen de bureaus die seksueel grensoverschrijdend gedrag onderzoeken zitten 'cowboys' en die moet je weren, zegt regeringscommissaris Hamer

In dit artikel:

Mariëtte Hamer, sinds 2022 regeringscommissaris voor seksueel grensoverschrijdend gedrag en seksueel geweld, heeft in het advies “Veilig onderzoek” aangedrongen op ingrijpende hervormingen van particulier onderzoek naar grensoverschrijdend gedrag. Ze stuurde het advies deze week naar minister David van Weel (Justitie en Veiligheid) en maakte het donderdagochtend openbaar. Haar termijn als commissaris loopt eind dit jaar af.

Hamer signaleert dat sinds de grotere maatschappelijke aandacht voor seksueel grensoverschrijdend gedrag private onderzoeksbureaus vaker ingeschakeld worden, terwijl niet alle partijen voldoende deskundig, onafhankelijk of zorgvuldig werken. Uitspraak‑gevallen — zoals onderzoeken rond een manager bij de Hogeschool van Amsterdam en het onderzoek naar Omroep Ongehoord Nederland waar het hof bepaalde dat onderzoek “uiterst onzorgvuldig” was — illustreren volgens haar dat gebrekkig particulier onderzoek grote schade kan toebrengen: aan zowel melders als beschuldigden, en vaak met onomkeerbare gevolgen zoals forse ontslagvergoedingen.

Het huidige stelsel biedt wel een vergunningsplicht voor persoonsgerichte onderzoeken via Justis en toetsing op basis van de Wet particuliere beveiligingsorganisaties en recherchebureaus (Wpbr), maar dat systeem is volgens Hamer niet meegegroeid met de complexiteit van meldingen over seksueel grensoverschrijdend gedrag. Relevante kwalificaties van onderzoekers, registratie van gegronde klachten of rechterlijke uitspraken over falend onderzoek en de toegang tot een onafhankelijke beroepsprocedure worden nu onvoldoende meegenomen. Klachtenprocedures liggen grotendeels bij brancheverenigingen, wat gebrekkig is omdat deelname aan die verenigingen niet verplicht is.

Hamer pleit daarom voor een nieuwe, publieke toezichthouder met twee taken: een klachtencommissie waar zowel melders als beschuldigden terechtkunnen, en een toezichthoudend orgaan dat “cowboys” in de sector kan weren. Die instantie zou ook uitspraken en beroepsprocedures moeten registreren en vergunningverlening en toezicht baseren op aantoonbare vakinhoudelijke kennis (interviewtechnieken, relevante wetgeving, psychologie van coping en schaamte). Ze wil bovendien regels die onderzoeksbureaus verplichten te stoppen zodra een cultuuronderzoek doorschuift naar een onderzoek dat herleidbaar is tot één of enkele personen, en een weigeringsplicht wanneer een bureau niet de benodigde expertise heeft. Ook adviseert ze dat opdrachtgevers niet hun eigen vaste advocaten mogen inzetten voor onderzoeken naar misstanden waarvoor de opdrachtgever zelf verantwoordelijk is — een verwijzing naar de ITV/Van Doorne‑casus rond The Voice of Holland.

Hamer wijst erop dat haar voorstellen niet primair gericht zijn op bescherming van beschuldigden: ook melders lijden volgens haar vaak onder slecht onderzoek. Ze vergelijkt de beoogde toezichthouder met de recent ingestelde Nederlandse Autoriteit Uitleenmarkt als voorbeeld van hoe een sectorbreed toezichtorgaan eruit kan zien. Eerder pleitte ze al voor verplichte vertrouwenspersonen; daarover is een wetsvoorstel aangenomen in de Tweede Kamer en wacht behandeling in de Eerste Kamer.