Trump wil snel af van de oorlog in Iran, maar Teheran heeft met de Straat van Hormuz en het nucleaire programma twee sterke troefkaarten in handen
In dit artikel:
Na bijna 24 uur overleg in Islamabad liepen de directe besprekingen tussen een Amerikaanse delegatie onder leiding van vicepresident JD Vance en Iraanse onderhandelaars op niets uit. De kernpunten van het geschil — Iraans verrijkt uranium en Teherans greep op de Straat van Hormuz — bleven onopgelost en gaven een scherp beeld van de machtsverhoudingen: militair geweld heeft Iran wel beschadigd, maar niet geneutraliseerd, en Teheran houdt nog steeds strategische troeven in handen.
Vance verliet Pakistan met de mededeling dat er geen akkoord was en dat de VS een “definitief” voorstel hadden gedaan; Teheraanse bronnen spraken op hun beurt van “buitensporige eisen”. Dat is niet verwonderlijk gezien de chaotische achtergrond: een intensief Israëlisch-Amerikaans bombardement op duizenden Iraanse doelen en wekenlange dreigingen van president Trump, gevolgd door een fragiel staakt-het-vuren dat vorige week slechts tijdelijk leek te werken. Dat bestand gaf Iran onder meer ruimte om zijn verrijkingsprogramma voort te zetten en druk uit te oefenen op het scheepvaartverkeer — concessies die voor Washington onaanvaardbaar zijn.
Economisch speelde de blokkade van de Straat van Hormuz een cruciale rol. Door de doorvoer van olie en scheepvaart te belemmeren had Iran directe invloed op de wereldolieprijzen en daarmee op de Amerikaanse benzineprijzen — een politiek wapen in een verkiezingsjaar. Het bracht Trump ertoe snel resultaat te zoeken: laag genoeg liggende energieprijzen zijn belangrijk voor zijn electorale positie, waardoor hij eerder geneigd lijkt concessies te overwegen dan een langdurige, kostbare oorlog.
De strategische belangen van beide partijen botsen scherp. De VS streven naar verdere ontmanteling van Iran als militaire macht en naar herstel van de wereldoliehandel; Iran kan afwachten en eisen stellen totdat Washington betere voorwaarden biedt. Dat impasse werd verder verergerd doordat Israël onafhankelijk optreedt: premier Netanyahu zet de aanval op Iran en operatie in Libanon voort, wat extra onvoorspelbaarheid en druk op de regio levert en Amerikaanse beleidsruimte verkleint.
Militaire opties zijn voor Washington problematisch. Vijf weken van gevechten hebben al geleid tot een historische energiecrisis, en luchtaanvallen bleken onvoldoende om Iran het vermogen tot raketlancering, dronegebruik en bewaring van verrijkt uranium volledig te ontnemen. Ook logistieke problemen en oplopende tekorten aan munitie verzwakken Amerikaanse slagkracht. Een invasie op Iraans grondgebied of uitgebreide acties om uraniumvoorraden te veroveren worden door experts als extreem risicovol gezien en onwaarschijnlijk in aanloop naar verkiezingen die Amerikaanse levens en politieke kosten zouden verhogen.
Tegelijk kondigde Trump op zijn platform Truth Social een harde koerswijziging aan: hij zei dat de Amerikaanse marine onmiddellijk de Straat van Hormuz zelf zou blokkeren, dat schepen die tol aan Iran betaalden opgespoord zouden worden en dat de VS zeemijnen zouden gaan opruimen. Zijn taal bevatte dreigementen richting Iraanse acties en beloften van zware tegenreacties. Deze stap vergroot de kans op directe confrontaties op zee en maakt de situatie verder gespannen.
Kortom: de onderhandelingen in Islamabad lieten zien dat militaire macht alleen Iran niet tot capitulatie kan dwingen en dat de controle over de Hormuzsluizen Teheran in staat stelt economische druk uit te oefenen. Washington staat voor lastige keuzes: langdurige diplomatie die maanden kan duren, riskante militaire escalatie of een combinatie van krachtige politieke druk en beperkte acties op zee — elk met grote gevolgen voor de regio en de binnenlandse politiek in de Verenigde Staten.