Tweede termijn Trump ingrijpender dan de eerste
In dit artikel:
Na het eerste jaar van Trumps tweede termijn valt op dat deze periode ingrijpender is dan zijn eerste ambtsperiode. In Washington is een hoge versnelling ingezet: binnenlands beleid, partijpolitiek, rechtersbenoemingen en het buitenlandse optreden zijn fundamenteel aangepast. Vijf hoofdredenen verklaren die versnelling.
1) Een ervaren president
Trump begon zijn tweede termijn als een veteraan die de mechanismen van het presidentschap goed kent. Dat vertaalt zich in sneller en gerichter handelen, mede omdat veel topfuncties nu worden ingevuld door loyale medewerkers die zijn koers steunen of zelfs verder willen gaan. Waar hij in zijn eerste termijn nog werd afgeremd door ministers en adviseurs, heeft hij nu meer ruimte om zijn plannen zonder veel interne remmingen uit te voeren.
2) Hervorming van de Republikeinse Partij
Trump heeft de interne macht van de partij sterk gecentraliseerd. Tegenstanders binnen de partij zijn gemarginaliseerd of verdwenen, terwijl partijgenoten die zijn agenda omarmen worden beloond. Dit maakte het politiek riskant om hem uit te dagen en versterkte zijn controle, ook doordat hij bondgenoten op sleutelposities plaatste. Bovendien spreekt hij groepen aan die traditioneel Democratisch zouden stemmen, wat zijn electorale basis verbreedt.
3) Invloed op het Hooggerechtshof
De conservatieve dominantie op het Hooggerechtshof, vormgegeven tijdens zijn eerste termijn via drie benoemingen, levert in de tweede termijn juridische steun voor veel van Trumps maatregelen. De nieuwe samenstelling van het gerechtshof maakt het makkelijker om beleidsveranderingen te verankeren of eerdere beslissingen van lagere rechters te keren.
4) Mislukte juridische aanval door Democraten
De door de Democraten gevoerde juridische onderzoeken en afzettingspogingen hebben Trump politiek weinig schade toegebracht; ze mobiliseerden juist zijn achterban en bleken juridisch niet doorslaggevend. Dat falen heeft hem niet alleen in staat gesteld ongestoord verder te gaan, maar ook gemotiveerd om de rechterlijke macht zelf in te zetten tegen tegenstanders.
5) Het beeld van falen onder de regering-Biden
De voorganger, president Biden, worstelde met hoge inflatie, grensproblematiek en internationale crises — uitdagingen die Trump in staat stelden zijn tegenbeleid snel te rechtvaardigen en terug te draaien. De combinatie van binnenlandse onvrede en geopolitieke onzekerheid versterkte de legitimiteit van Trumps ingrepen.
Concreet beleid en instrumenten
Trump regeert grotendeels buiten het Congres om: in zijn eerste jaar tekende hij bijna 250 uitvoerende besluiten. Met een (krappe) Republikeinse meerderheid in beide kamers treedt er weinig parlementaire tegenkracht. Hij riep verschillende nationale noodtoestanden uit — onder meer op handelsgebied en vanwege criminaliteit/immigratie — en gebruikte die bevoegdheden om tarieven in te stellen en maatregelen door te voeren. Handelspolitiek volgens “America First” leidde tot spanningen met China, Canada en Mexico.
Interne reorganisatie en rechtsstaat
Onder invloed van techondernemer Elon Musk werd het federale ambtenarenapparaat fors verkleind — circa 271.000 ontslagen en een genoemde besparing van 52 miljard dollar — en die bezuinigingen werden door het Congres vastgelegd. Tegelijkertijd zet Trump justitiële stappen tegen politieke tegenstanders (aanklachten tegen voormalige FBI-directeur James Comey en Fed-voorzitter Jerome Powell worden genoemd), wat discussie oproept over het risico voor de scheiding der machten. Het verlenen van gratie aan vele betrokkenen bij de Capitoolrellen voedt bovendien het debat over democratische grenzen en verantwoording.
Cultuurstrijd en sociaal beleid
Trump voert actief campagne tegen wat hij “woke”-beleid noemt: maatregelen voor transgenderemancipatie werden teruggedraaid, subsidies aan abortusorganisaties ingetrokken en steun gezocht bij evangelische kiezers. Hoewel abortus eerder prominent was, lijkt hij recent meer pragmatisch richting zijn partij te managen en vraagt hij congresleden om minder principieel te opereren op dat dossier.
Buitenlands optreden
Extern verschoof de koers nadrukkelijk naar eigenbelang: handelstarieven, het benadrukken van economische relaties met Saudische Golfstaten tijdens een bezoek in mei, en pogingen om sancties tegen Syrië te versoepelen. Trump bemiddelde bij een wapenstilstand in Gaza en werkt aan hervorming van het bestuur daar. Tegelijkertijd is zijn houding tegenover Iran hard, terwijl steun aan Oekraïne sinds zijn gespannen ontmoeting met president Zelensky onzekerere signalen geeft. Acties tegen Maduro en aanspraken op Groenland illustreren dat regionale machtspolitiek prioriteit krijgt boven trans-Atlantische samenwerking of traditionele rol van de VS als hoeder van democratische waarden.
Politieke stabiliteit vooruit
De combinatie van Republikeinse controle in het Congres, een loyale uitvoerende macht en een meegaand of gedeelde rechterlijke wind maakt Trumps tweede termijn al in het eerste jaar buitengewoon productief voor zijn agenda. Tegelijkertijd zijn er signalen van groeiende polarisatie en zorgen over het gebruik van staatsmacht voor politieke doeleinden. De komende Congresverkiezingen kunnen die balans nog veranderen, maar ze brengen ook het risico met zich mee dat onenigheid over uitslagen de politieke sfeer opnieuw zal vergiftigen.