Trump sluit het liefst vandaag nog een deal, maar vergeet dat hij Iran nodig heeft
In dit artikel:
De Amerikaanse regering probeert de oorlog met Iran snel af te ronden: president Donald Trump kondigde onlangs aan dat de missie om schepen in de Straat van Hormuz te beschermen stopt en er zou volgens Amerikaanse media een conceptovereenkomst klaarliggen. Buitenlandminister Marco Rubio verklaarde zelfs dat 'Operatie Epic Fury' voorbij is. Deze stappen volgen op maanden van militaire acties sinds eind februari, toen de VS samen met Israël aanvallen op Iran inzette.
Analisten waarschuwen echter dat eindigen van de vijandelijkheden niet automatisch betekent dat er meteen vrede is. Een cruciale voorwaarde is instemming van Teheran, dat door zijn politieke structuur en strategische belangen meer tijd en een hogere pijngrens heeft dan Washington. Midden-Oostenexpert Paul Aerts wijst erop dat Iran van een staakt-het-vuren vooral sanctieverlichting en economische verlichting hoopt te winnen — instrumenten die binnen een autoritair regime makkelijker te hanteren zijn omdat er minder rekening gehouden hoeft te worden met publieke opinie.
De Iraanse besluitvorming is bovendien ontwricht door de aanvallen: volgens universitair hoofddocent Babak Rezaeedaryakenari heeft de oude ayatollah-hiërarchie aan gezag ingeboet en is de Revolutionaire Garde (IRGC) sterker geworden. Belangrijke onderhandelaars zijn voormalige en huidige IRGC-commandanten zoals Mohammad Bagher Ghalibaf en Ahmad Vahidi. Ook onduidelijkheid over de gezondheid van Mojtaba Khamenei en trage interne communicatie zouden het proces vertragen.
Praktische obstakels blijven groot. Iran bestudeerde het Amerikaanse voorstel nog en verklaarde niet meteen de Straat van Hormuz te zullen openen. Vollledige opheffing van sancties is ingewikkeld omdat de EU en de VN daar een rol in spelen; een haalbaarder gebaar van de VS zou kunnen bestaan uit het vrijgeven van bevroren tegoeden. Een mogelijke compromisroute die experts noemen, is dat Iran beperkte controle over de Straat krijgt in ruil voor het uitstellen van het nucleaire programma voor bijvoorbeeld tien jaar — een oplossing die beide partijen enigszins het gezicht zou kunnen redden.
Dieptepunten in wederzijds vertrouwen bemoeilijken onderhandelingen. Iran herinnert zich het uiteenvallen van de overeenkomst van 2015 en de Amerikaanse terugtrekking onder Trump in 2018; de VS daarentegen staat onder binnenlandse druk door hoge olieprijzen en een oorlogsmoeie bevolking. Trump waarschuwde op sociale media dat bombardementen zouden hervatten als Iran niet akkoord gaat, maar experts noemen dergelijke dreigementen deel van een onvoorspelbaar buitenlands beleid.
Samengevat: Washington dringt aan op een snel einde, maar Teheran heeft meer strategische ruimte en interne complexiteit. Een duurzame oplossing vereist meer dan een Amerikaans conceptvoorstel—vertrouwen, regionale dynamiek en internationale actoren bepalen mede het tempo en de inhoud van een eventuele overeenkomst.