Zelfs voor Trump was de afgelopen week er eentje met extreme opvattingen
In dit artikel:
De afgelopen week voerde Donald Trump scherpe, herhaalde dreigementen tegen Iran en maakte hij zich nadrukkelijk druk over de gesloten Straat van Hormuz, terwijl onderhandelingen over een wapenstilstand in korte tijd op- en afleefden. Het conflict escaleerde nadat de Amerikanen een Iraans gevechtsvliegtuig neerschoten en één van de piloten lang zoek was; die piloot werd uiteindelijk op paasmaandag gered.
Al op 2 april verkondigde Trump dat Iran "terug naar het stenen tijdperk" gestuurd zou worden als de confrontatie voortduurde en hij kondigde gerichte aanvallen op Iraanse infrastructuur aan — bruggen en elektriciteitscentrales stonden expliciet op zijn lijstje. Toen Iran de zeestraat sloot uit protest tegen Amerikaanse en Israëlische aanvallen, stelde Trump herhaaldelijke deadlines voor heropening en dreigde met verwoesting als Iran niet zou toegeven. Op het scherpst van de aanvalstongen sprak hij zelfs van een situatie waarin “een hele beschaving” kon verdwijnen, wat wereldwijd speculatie opriep of hij kernwapens bedoelde.
Tussen de bedreigingen door vonden er op het diplomatieke vlak snelle ontwikkelingen plaats. Toen gesprekken tussen de VS, Iran en Israël uiteindelijk leken te leiden tot een akkoord rond de vroege uren van dinsdag (Nederlandse tijd), meldde Trump dat hij een Iraans tienpuntenplan had ontvangen en dat dit een werkbare basis vormde. Hij bestempelde het bereikbare bestand als een “totale en complete overwinning” voor de VS en sprak van een belangrijke dag voor de wereldvrede, waarbij hij ook economische kansen rond het verkeer door de Straat van Hormuz voorzag.
Het staakt-het-vuren bleek echter fragiel. Later die dinsdag bombardeerde Israël Libanon, waardoor onduidelijkheid ontstond over of Libanon onder de overeenkomst viel — de VS en Israël ontkenden dat, Iran zei van wel. Door die aanval bleef de situatie bij de Straat van Hormuz onduidelijk; de overeengekomen vrije doorvaart leek nog niet verzekerd. Tegelijk ontstond controverse over welke rol het Iraanse tienpuntenplan speelde in de Amerikaanse besluitvorming: Trumps woordvoerster ontkende later dat het plan door zijn team werd gebruikt en zei dat het terzijde was gelegd.
Op het bestuurlijke en bondgenootschappelijke vlak riep de affaire ophef binnen de NAVO op. Premier Mark Rutte bezocht het Witte Huis tijdens deze week; de bijeenkomst vond plaats tegen de achtergrond van Trumps felle kritiek op de NAVO en suggesties dat Amerikaanse troepen uit Europa teruggetrokken zouden kunnen worden. Trumps campagneteam en adjuncten benadrukten dat Amerikaanse middelen rond Iran vooralsnog blijven, totdat een definitieve overeenkomst is bereikt.
Analisten wezen erop dat Trump een patroon volgt van dreigende taal gevolgd door terugkeer op het laatste moment — een fenomeen dat zij met een acroniem samenvatten — en dat zijn uitspraken soms zodanig geëscaleerd dat waarnemers zich ernstige zorgen maakten. Pakistan probeerde intussen te bemiddelen en riep beide partijen op tot wapenstilstand. Iran liet ook doorschemeren tolheffing voor scheepvaart in de Straat van Hormuz te overwegen; Trump reageerde wiens-achtig boos en waarschuwde Iran af te zien van zulke stappen.
De onderhandelingen gingen aan het einde van de week door; vice-president JD Vance zei vertrouwen te hebben in het proces, terwijl Trump zelf opvallend weinig publieke updates gaf vanuit de Verenigde Staten. De situatie bleef precair: militaire maatregelen en diplomatie wisselen elkaar snel af, de status van de Straat van Hormuz is nog onzeker en internationale spanningen — inclusief binnen de NAVO — zijn op scherp gezet.