Trump overweegt 'sterk' om uit NAVO te stappen, maar kan dat zomaar?
In dit artikel:
President Donald Trump zegt ernstig te overwegen de Verenigde Staten uit de NAVO te halen en bestempelt het bondgenootschap als een "holle macht". Zijn kritiek is niet nieuw — hij beschuldigde de NAVO al eerder van oneerlijke lastenverdeling en eiste tijdens de vorige top in Den Haag dat leden 5 procent van hun bbp aan defensie besteden — maar nu klinkt zijn dreiging scherper, mede gevoed door onenigheid over de oorlog met Iran en het gedrag van Europese bondgenoten (bijvoorbeeld weigering om Amerikaanse/Israëlische acties te steunen en Spanje dat bepaalde Amerikaanse vliegtuigen niet langer op zijn bases wilde laten landen).
Kan een Amerikaanse president dat besluit eenzijdig nemen? Kort gezegd: nee, niet zonder slag of stoot. Het Noord-Atlantisch Verdrag laat terugtrekking door een lidstaat toe, maar de procedure wordt verder bepaald door nationale regels. Sinds 2023 geldt in de VS een wet (ingevoerd onder president Biden) die vereist dat een president zo’n vertrek voorlegt aan het Congres. Praktisch zijn er twee hoofdwegen: ofwel geeft tweederdemeerderheid van de Senaat toestemming, ofwel wordt een aparte wet aangenomen door zowel Huis van Afgevaardigden als Senaat. Beide routes zijn politiek moeilijk — NAVO-lidmaatschap geniet brede steun bij Democraten en Republikeinen en een tweederdemeerderheid in de Senaat is bijzonder hoog gegrepen.
Daarnaast bestaat er een administratieve stap: formeel moet een lidstaat een opzegbrief sturen naar de Verenigde Staten (de depothouder van het verdrag); het vertrek wordt pas een jaar na die kennisgeving effectief, gedurende dat jaar blijft het land meedoen aan NAVO-activiteiten. Juridisch blijft er echter onduidelijkheid: de Amerikaanse grondwet specificeert niet eenduidig wie verdragen kan opzeggen, en in het verleden hebben presidenten soms eenzijdig opgetreden. Een poging van Trump tot eenzijdige uittreding zou waarschijnlijk leiden tot een constitutionele confrontatie en rechtszaken tussen Witte Huis en Congres.
Zelfs zonder formele uittreding kan een president het Amerikaanse NAVO-engagement effectief uithollen: het terugtrekken van troepen en middelen uit Europa, het niet meer meedoen aan oefeningen of het verminderen van militaire steun ondermijnt de zekerheid van artikel 5 (de collectieve verdediging). Amerikaanse uitspraken over het mogelijk weghalen van militairen zouden volgens bondgenoten het vertrouwen in de trans-Atlantische veiligheid schaden en de NAVO wel laten voortbestaan maar veel minder effectief maken. Europese regeringen, het Amerikaanse Congres en de defensie-industrie zouden bovendien sterk lobbyen tegen een vertrek.
Samenvattend: Trump kan retorisch en via beleidswijzigingen de NAVO flink verzwakken, maar een formeel uittreden stuit op wettelijke, politieke en constitutionele hindernissen die het onmogelijk of op z’n minst zeer lastig maken om zonder breed gezag uit het bondgenootschap te stappen.