Trump kijkt naar de NAVO voor hulp in de Straat van Hormuz: volgt Europa of dreigt er opnieuw een crisis in de alliantie?
In dit artikel:
President Trump heeft openlijk gesuggereerd dat hij andere landen moet betrekken bij het vrijwaren van de scheepvaart in de Straat van Hormuz, en presenteert dat als een proef op de Europese trouw. Als hij de NAVO formeel wil inschakelen, kan dat de alliantie ernstig opschudden: de organisatie beslist bij consensus en het is onwaarschijnlijk dat alle 32 lidstaten zomaar zouden instemmen met militaire steun voor een conflict dat buiten het traditionele werkgebied van de NAVO ligt.
Tot op heden is er geen formeel verzoek van Washington aan de NAVO bekend. Trump heeft in toelichtingen en een interview met de Financial Times wel naar de alliantie verwezen wanneer hij het over hulp had om Iraanse blokkades te doorbreken, en hij heeft het als een toets voor de bondgenoten neergezet. Dat staat in schril contrast met zijn eerdere aandrang op hogere defensiebijdragen: waar die dreigementen voortkwamen uit een intern debat over lastendeling, is deze eis politiek geladen doordat Europese partners geen inspraak hadden in of mandaat gaven voor Amerikaanse acties tegen Iran. Daardoor wordt het moeilijker van hen te eisen dat ze zich aansluiten.
Er zijn meerdere redenen waarom formele NAVO-steun onwaarschijnlijk is. Diverse landen hebben principiële bezwaren of kiezen voor diplomatieke alternatieven: Spanje heeft zich uitgesproken tegen een militaire actie, Frankrijk zet vooral in op overleg met Iran. Veel lidstaten vrezen de militaire risico’s en wijzen erop dat Iran geografisch buiten het Atlantische domein van de alliantie ligt. Voor sommigen fungeert de kwestie bovendien als een principiële test: durven zij nee te zeggen tegen de VS?
Als compromis wordt een coalition of the willing genoemd: individuele NAVO-lidstaten kunnen op eigen houtje deelnemen aan een tijdelijk samenwerkingsverband om internationale scheepvaart te beschermen, bijvoorbeeld door gewapende escortes. Juridisch is dat in sommige gevallen te verdedigen als zelfverdediging of bescherming van vitale economische belangen, maar de scheidslijn tussen louter defensieve handelingen en deelname aan oorlogshandelingen is smal. Een voorbeeldscenario: een Europees fregat dat preventief vijandige bootjes uitschakelt — is dat nog defensief, of is dat al directe oorlogsbemoeienis? Ook is onduidelijk of Washington genoegen neemt met louter defensieve bijdragen van bondgenoten of juist meer inzet verlangt.
De situatie doet denken aan 2003, toen de VS onder George W. Bush ook uitweek naar een coalition of the willing om het gebrek aan bredere NAVO-consensus te omzeilen. Destijds leidde dat tot diepe verdeeldheid binnen Europa; later raakte de NAVO wel betrokken bij stabilisatie- en opleidingsoperaties in Irak. Een ander historisch leerpunt is dat wie een land of regio destabiliseert uiteindelijk ook de verantwoordelijkheid draagt voor de nasleep — een waarschuwing die in eerdere administraties klonk en die hier relevant blijft.
Samengevat: Trumps oproep zet de NAVO en individuele Europese regeringen voor een keus tussen politieke loyaliteit aan de VS en eigen beoordeling van risico’s, rechtsgrond en belangen. Formele NAVO-betrokkenheid is onwaarschijnlijk; een losse coalitie van geïnteresseerde landen is plausibeler, maar ook risicovoller dan het op papier lijkt, omdat defensieve bedoelingen snel kunnen uitbreiden tot actieve oorlogsparticipatie.