Trump en Xi ruiken op de rommelig voorbereide top allebei kansen om iets te bereiken
In dit artikel:
Toen Donald Trump zijn bezoek aan Beijing eind maart uitstelde wegens de oorlog die de VS en Israël tegen Iran begonnen, werd verwacht dat de confrontatie in de Golfregio daarna zou zijn gesmoord. Zes weken later ligt Iran nog altijd bovenop de agenda van de Amerikaanse-Chinese top en bepaalt het gespreksthema’s tussen Trump en Xi Jinping. Verwacht wordt dat Trump Xi onder druk zet om China te mobiliseren richting onderhandelingen met Iran of maatregelen die de doorgang door de Straat van Hormuz herstellen, aldus China-kenner Frans‑Paul van der Putten. De Amerikaanse president heeft haast: de binnenlandse politiek en aankomende Congresverkiezingen maken het conflict politiek kostbaar voor hem.
China heeft belangen in het conflict. Het land is een belangrijke afnemer van Iraanse olie en ondervindt al economische schade door Amerikaanse blokkades van Iraanse tankertrafiek: tekorten en stijgende grondstofprijzen raken onder meer toeleveranciers en fabrieken, wat zelfs tot faillissementen van producenten van kunststofproducten heeft geleid. Tegelijk zoekt Beijing, mede uit eigen belang, naar een constructieve rol om verdere escalatie te voorkomen.
De oorlog legt ook een breder effect van de crisis bloot op de machtsevenwicht tussen Washington en Beijing. Amerikaanse herplaatsing van materieel en munitie uit Azië naar de Golf leidt tot vragen over de paraatheid van de VS in de regio en voedt twijfel of de VS Taiwan nog adequaat zouden kunnen verdedigen bij een Chinese aanval. Daarmee raakt de huidige crisis direct aan het kernconflict in de relatie: Taiwan.
Beide hoofdstukken van de relatie — handel en veiligheid — staan op scherp. Vorig jaar veroorzaakten Trump’s tarieven en China’s tegenmaatregelen forse economische tegenreacties; in oktober bereikten Trump en Xi in Busan een de facto wapenstilstand waarin veel heffingen en uitvoerbeperkingen werden opgeschort. De vraag is nu of die détente houdbaar is. Handelsdelegaties onderhandelen deze week nog in Seoul en van het topoverleg worden concrete zakelijke afspraken verwacht, zoals grotere Chinese soja‑aankopen en een mogelijk contract van circa vijfhonderd Boeing‑vliegtuigen. Het uitnodigen van topbestuurders van Boeing, Tesla en Apple illustreert dat economische schikkingen onderdeel van de wisselwerking zijn.
Toch is de voorbereiding op de top bekritiseerd: door beperkte bureaucratische voorbesprekingen rust veel van de uitkomst op directe persoonlijke ontmoetingen tussen beide presidenten. Volgens voormalig Amerikaans topambtenaar Susan Shirk is dat atypisch en risicovol; diepgaande oplossingen en herstel van institutionele contacten vergen doorgaans langduriger diplomatiek werk. Het gebrek aan structureel contact blijkt ook uit de schaarse aanwezigheid van Amerikaanse journalisten in China en uit wederzijdse wet- en beleidsstappen — China heeft regels versterkt om in te grijpen bij buitenlandse bedrijven en blokkeerde een Amerikaanse overname, terwijl het antipode van Amerikaanse sancties door anti-sanctiewetgeving werd beantwoord.
Taiwan is een mogelijk ruilmiddel in de gesprekken. Beijing zou druk kunnen uitoefenen om Amerikaanse wapenleveranties te beperken of om expliciete Amerikaanse uitspraken tegen Taiwanese onafhankelijkheid af te dwingen. Trump heeft eerder ambivalentie geuit over de Amerikaanse steun aan Taiwan, wat Beijing kansen ziet om concessies af te dwingen in ruil voor medewerking rond Iran. China noemt Taiwan zelfs expliciet het grootste risico voor de betrekkingen.
Ook technologische veiligheidsvraagstukken, met name AI‑veiligheid, komen aan bod. De VS en China domineren de ontwikkeling van geavanceerde AI, maar hebben weinig praktisch diplomatiek overleg gehad over risico’s. Recente Amerikaanse modellen en Chinese zorgen over cybercapaciteiten vergroten de interesse bij Beijing, maar wederzijds wantrouwen remt diepgaande samenwerking af.
Dat een Amerikaanse president na negen jaar weer naar China komt, is op zich al betekenisvol; doorbraken hoeven niet onmiddellijk te volgen. Een verlenging van de Busan‑détente of een vervolgontmoeting later dit jaar (bijvoorbeeld tijdens APEC in Shenzhen) zou vooral stabiliteit kopen en tijd verschaffen voor beide landen om aan hun strategische afhankelijkheden te werken — de VS aan toegang tot kritieke grondstoffen, China aan westerse hightech. Tegelijk blijft de relatie kwetsbaar en geladen, met geopolitieke en economische belangen die elkaar blijven doorkruisen. Een symbolische noot: China leende recent twee panda’s uit aan de dierentuin van Atlanta — een duidelijk gebaar van diplomatieke vriendelijkheid temidden van zware onderhandelingen.