Trump beproeft Amerikaanse allianties tot het uiterste: hoe lang blijft blinde loyaliteit houdbaar?

In dit artikel:

De regering-Trump legt de nadruk op Amerikaanse belangen en verwacht dat bondgenoten een groter deel van de gezamenlijke veiligheid bekostigen en uitvoeren. Washington houdt vast aan het bestaande netwerk van allianties, maar wil af van langdurige verplichtingen die volgens Trump te weinig opleveren voor de Verenigde Staten.

Die koers veroorzaakt spanningen in Europa, het Midden-Oosten en Oost-Azië. Bondgenoten kregen te maken met publieke kritiek, dreigementen en besluiten waarbij zij niet altijd vooraf werden geraadpleegd. Ook de onvrede over het Amerikaanse optreden rond Iran heeft de druk op partners vergroot. In Trumps politieke benadering ligt de verantwoordelijkheid voor tegenvallers bovendien vaak bij landen die volgens hem onvoldoende steun of loyaliteit tonen.

Voorafgaand aan de Navo-top in Ankara suggereerde de Amerikaanse ambassadeur bij de organisatie, Matthew Whitaker, dat Washington onderscheid kan gaan maken tussen betrouwbare en minder betrouwbare bondgenoten. Landen die als loyaal gelden, zouden bijvoorbeeld sneller toegang kunnen krijgen tot Amerikaanse wapens. Defensieminister Pete Hegseth kondigde daarnaast een evaluatie aan van de Amerikaanse militaire aanwezigheid in Europa. Volgens het Pentagon gebeurt dat in overleg met Europese partners, die een groter deel van de conventionele verdediging op zich moeten nemen.

De 31 Navo-landen ontvingen vervolgens een vragenlijst waarin onder meer werd gevraagd naar samenwerking met Amerikaanse defensiebedrijven, steun voor Europees geproduceerd materieel en beperkingen voor Amerikaanse bases. Dat wekte de indruk dat Washington niet alleen meer Europese inspanningen verlangt, maar ook politieke volgzaamheid.

Toch verwachten deskundigen niet dat de alliantie hierdoor uiteenvalt. Navo-landen hebben gedeelde veiligheidsbelangen en worden geconfronteerd met onder meer de groeiende macht van China en de oorlog in Oekraïne. Kurt Campbell en Rush Doshi stellen in Foreign Affairs dat eerdere conflicten, zoals de Europese weerstand tegen Amerikaanse kernwapens in de jaren tachtig, de samenwerking evenmin hebben beëindigd.

De blijvende invloed van de Verenigde Staten speelt daarbij een grote rol. Veel bondgenoten zijn voor hun veiligheid afhankelijk van Amerikaanse militaire capaciteiten en zien voorlopig geen volwaardig alternatief. Daarom reageren zij doorgaans gematigder dan de publieke irritatie zou doen vermoeden. De Finse president Alexander Stubb noemt de vragenlijst onderdeel van de werkwijze van de huidige Amerikaanse regering en benadrukt dat Finland betrokken is bij gesprekken over een nieuwe verdeling van verantwoordelijkheden binnen de Navo. Ook andere landen houden rekening met de Amerikaanse binnenlandse politieke agenda en proberen hun relatie met Washington werkbaar te houden.