Troondag en fosfaat: de exodus van tienduizenden Marokkanen zegt meer over Marokko dan over Europa

In dit artikel:

In amper twee dagen staken naar schatting 72.000 mensen de grens tussen Marokko en de Spaanse enclave Ceuta over, velen zwemmend. Zeker honderd mensen kwamen daarbij om. Het merendeel van de Marokkaanse deelnemers keerde binnen 48 uur terug; slechts naar schatting 2.000 tot 8.000 migranten bleven over. Hoewel de gebeurtenis meteen werd verklaard vanuit Europese migratiepolitiek, de Westelijke Sahara, grensbewaking en mogelijke manipulatie door Rabat, wijzen onderzoekers vooral op de binnenlandse crisis in Marokko.

Antropologe Miriyam Aouragh onderscheidt drie groepen: mensen die al langer wilden migreren, avonturiers die de kans aangrepen en een veel grotere groep gedesillusioneerde Marokkanen. Vooral jonge, vaak opgeleide mensen zouden geen perspectief meer zien na herhaalde pogingen om werk en bestaanszekerheid op te bouwen. De oversteek was volgens Aouragh daarom niet voor iedereen een weloverwogen poging om Europa te bereiken, maar ook een uiting van wanhoop en het verlangen om Marokko te verlaten.

De exodus past in een langere geschiedenis van sociale onrust. Protesten in 2011 en tijdens de Hirak al-Rif-beweging van 2016 en 2017 draaiden onder meer om corruptie, ongelijkheid, werkloosheid en regionale achterstelling. Ook de recente Gen Z-protesten werden hard aangepakt; veroordeelde jongeren kwamen volgens het artikel getraumatiseerd vrij. Jongeren van 15 tot 34 jaar vormen bijna een derde van de bevolking, maar kampen met ongeveer 35 procent werkloosheid en beperkte toegang tot onderwijs en werk. Socioloog Mehdi Alioua spreekt daarom over een generatie die zich sociaal ‘dood’ voelt.

Die frustratie wordt versterkt door de tegenstelling tussen Marokko’s natuurlijke rijkdom – waaronder circa driekwart van de wereldwijde fosfaatreserves – en de armoede van veel inwoners. De oversteek vond plaats tijdens Eid al-Arsh, het jaarlijkse feest ter ere van de kroning van koning Mohammed VI, dat ditmaal in het noordelijke Tetouan werd gevierd, vlak bij Ceuta. Terwijl de monarchie daar nationale eenheid en trots uitstraalde, leden inwoners in een arme regio onder inflatie, werkloosheid en een hittegolf. Volgens Aouragh maakte die gelijktijdigheid de kloof tussen het officiële beeld en de dagelijkse realiteit zichtbaar.

Omdat Ceuta buiten de Schengenzone ligt en de kansen op toegang tot Europa beperkt zijn, was de actie vermoedelijk niet uitsluitend een migratiepoging. Ze legde wel de kwetsbaarheid van Europese grenspolitiek bloot, evenals de machtsverhoudingen tussen Europa en Afrika. Bovenal toont de massale oversteek hoe diep de gevoelens van onderdrukking, uitzichtloosheid en sociale uitsluiting in delen van de Marokkaanse bevolking zijn doorgedrongen.