Torenhoge inflatie en woede tegen islamitisch regime: waarom Iraniërs massaal op straat komen

In dit artikel:

Duizenden Iraniërs demonstreren al dagen verspreid over het land, nadat de nationale munt zondag een historisch dieptepunt bereikte. Het startschot viel in Teheran en verspreidde zich snel naar steden als Azna, Isfahan, Shiraz, Mashhad, Kermanshah en Hamadan. In de Grote Bazaar van Teheran sloten handelaren hun deuren toen bekend werd dat één Amerikaanse dollar ongeveer 1,42 miljoen rial waard was — het laagste niveau ooit.

De scherpe daling van de rial wordt mede veroorzaakt door westelijke sancties en recente VN-maatregelen in verband met Iran’s nucleaire programma; buitenlandse tegoeden zijn grotendeels bevroren en wapenhandel met Teheran werd stopgezet. De economische impact is fors: officiële cijfers wijzen op hyperinflatie van rond de 42,2 procent, terwijl voedsel- en medicijnprijzen respectievelijk met ongeveer 72 en 50 procent zijn gestegen. Nieuwe belastingen verergeren de druk op huishoudens.

Aanvankelijk economische protesten zijn snel gekanteld naar openlijke kritiek op het islamitisch theocratisch bestuur. Politicologe Elly Mansoury (VUB), die het protest opvolgt, zegt dat veel demonstranten het regime direct verantwoordelijk achten voor de malaise: "Ze zien het regime als de oorzaak van de wantoestanden." De onvrede is mede gevoed door eerdere aanvallen vorig jaar op nucleaire sites en kopstukken, en door spanningen rond de Revolutionaire Garde.

Bij de ongeregeldheden vielen al zeven doden, onder wie zowel betogers als een lid van de Revolutionaire Garde; het meeste geweld werd gemeld in Azna (provincie Lorestan). Het is moeilijk de omvang en het precieze verloop van de protesten te verifiëren omdat Iran weinig onafhankelijke journalisten toelaat. Analisten noemen dit de grootste golf van onrust sinds de protesten rond de dood van Mahsa Amini in 2022, maar nog niet hetzelfde niveau van mobilisatie.

Internationale reacties zijn beperkt; de Verenigde Staten waarschuwden Iran tegen hardhandig optreden. In Teheran erkent president Masou Pezeshkian naar verluidt dat demonstranten legitieme economische eisen hebben, terwijl veiligheidstroepen waarschuwen voor harde handhaving tegen geweld en vernielingen. Als politieke maatregel ontsloeg Pezeshkian de gouverneur van de centrale bank en benoemde Abdolnasser Hemmati tot nieuwe topman, met als opdracht inflatie te beteugelen, de rial te stabiliseren en bankproblemen aan te pakken.