Toezichthouder waarschuwt: AIVD tapt steeds meer data af

In dit artikel:

De toezichtscommissie TIB uit in haar jaarverslag flinke zorgen over het handelen van de Nederlandse geheime diensten AIVD en MIVD. Sinds een wetswijziging in 2017 mogen de diensten datastromen op glasvezelkabels aftappen—die grotendeels moderne communicatie vervoeren zoals e-mails, appberichten, videogesprekken en algemeen internetverkeer—en volgens de TIB is het gebruik van die bevoegdheid flink gegroeid. Er zijn meer toegangspunten en meer teams actief, waardoor de hoeveelheid verzamelde data sterk is toegenomen.

De commissie waarschuwt dat dit vaak ongerichte onderschepping betreft en dat grote groepen burgers en bedrijven, zonder directe verdenking, onder de inzameling vallen. Dat leidt tot een brede inbreuk op grondrechten. Tegelijkertijd stelt de TIB vragen bij de doeltreffendheid: de opbrengst van grootschalige interceptie blijft achter bij alternatieven zoals gerichte hackoperaties, waardoor de proportionaliteit tussen privacy‑inbreuk en resultaat uit balans zou zijn.

Als reactie op internationale dreigingen (bijv. uit Rusland en China) bestaat er een tijdelijke wet die snellere, minder beperkende dataverzameling mogelijk moet maken, maar die wordt weinig toegepast: van ruim 4.600 aanvragen viel slechts 1,5 procent onder die regeling. In 2025 keurde de TIB ongeveer 96 procent van de aanvragen goed; 1,3 procent werd — soms zelfs na aanpassingen — onrechtmatig bevonden, wat neerkomt op een wekelijks tegenhouden van inzetten. De commissie roept daarmee impliciet op tot meer afweging tussen effectiviteit en bescherming van privacy.