Toen hij wist dat hij zou sterven, schreef Jan Timman over de neergang van het Russische schaak
In dit artikel:
Grootmeester Hans Ree schrijft over het afscheid van Jan Timman en diens laatste, ingetogen column. Timman bleef plichtsgetrouw werken tot het einde: zijn hoofdredacteur bij New in Chess meldde dat Jan zelfs een reservecolumn had klaargezet toen zijn ziekte bekend werd, zodat het tijdschrift geen gaten zou hebben. Ree vermoedde aanvankelijk dat het beeld van een tekst die 'op zijn sterfbed' geschreven was overdreven, maar zag dat Timman het stuk wel degelijk later had geactualiseerd.
Het onderwerp van die slotcolumn was de teloorgang van het Russische schaak. Timman gebruikte de typerende frase Every Russian schoolboy knew… in de verleden tijd; de ooit gevierde Sovjetstructuur met Pionierpaleizen en trainers als Botwinnik behoort tot het verleden. Waar in 1971 de wereldtop vrijwel alleen uit Sovjetspelers bestond, is tegenwoordig geen enkele Rus meer terug te vinden in de top twintig, al wonen sommige spelers buiten Rusland. Timman koppelde die achteruitgang subtiel aan zijn eigen naderende einde, maar zag twee lichtpunten: Andrej Jesipenko (23, ongeveer 33ste op de wereldranglijst) en Volodar Murzin (19, rond plek 67). Murzin werd in 2024 wereldkampioen rapid, en Jesipenko kwalificeerde zich voor het kandidatentoernooi dat eind deze maand in Cyprus begint. FIDE-bestuurder Emil Sutovsky zei recent dat er, ondanks bezorgdheid over regionale conflicten, geen concrete reden is het toernooi te verplaatsen.
Ree bespreekt ook een partij uit 2017 tussen Jesipenko en Anish Giri, gespeeld tijdens het Russische teamkampioenschap in Sotsji. Die partij illustreert zowel de speelstijl als de veranderde schaakwereld: een decennium geleden speelde Giri nog voor het Russische topteam Siberia-Sirius, iets wat nu moeilijk voorstelbaar zou zijn voor een Nederlandse topper. Giri, geboren in Sint-Petersburg (1994), woonde met zijn familie in Japan (2002–2008) en vestigde zich daarna in Nederland; hij woont in Den Haag en is getrouwd met de Georgische IM Sopiko Guramishvili. Ree noemt Giri één van de kanshebbers voor de kandidatuurstitel — hij staat niet op Rees lijstje met spelers zonder kans.
Kort samengevat levert Timmans slotcolumn een melancholische reflectie op: het verval van het Russische schaak fungeert als metafoor voor vergankelijkheid, maar er zijn nog jong talent en internationale wedstrijden die perspectief bieden. Ree gebruikt de partijanalyse en achtergrondverhalen om die thema’s te verduidelijken.