Toch weer molotovcocktails naar agenten: 'Vermogen om na te denken is minder'
In dit artikel:
Tijdens de jaarwisseling werd op meerdere plekken in Nederland, onder meer in Breda en Huizen, politie en hulpverleners doelwit van zwaar geweld: molotovcocktails, zwaar vuurwerk en stoeptegels werden naar agenten, brandweerlieden en ambulancepersoneel gegooid. Demissionair minister Foort van Oosten noemde het belagen van hulpverleners "onbegrijpelijk en onacceptabel"; veel betrokkenen raakten niet alleen fysiek, maar ook psychisch beschadigd, aldus plaatsvervangend korpschef Wilbert Paulissen.
Onderzoekers en politie geven uiteenlopende verklaringen voor het gedrag. Volgens Floris Klumpers (Radboud Universiteit) is bij sommige groepen agressie doelbewust gepland, terwijl bij anderen een plotselinge ontremming optreedt. Tijdens de jaarwisseling speelt een combinatie van opwinding, stress, groepsdruk en soms middelengebruik een rol: adrenaline en noradrenaline zetten mensen in een vecht-of-vluchtstand, waardoor rationeel nadenken afneemt. Wijkagent Daan van Heusden noemt daarnaast de invloed van "aanjagers": kleine groepen die anderen opstoken en zo snelle escalatie veroorzaken. Jeugdagent Maureen Wildvank wijst er bovendien op dat sommige ouders aanvankelijk hun verantwoordelijkheid ontlopen, wat het probleem verergert.
De maatschappelijke en individuele gevolgen zijn groot. Hulpverleners melden blijvende gezondheidsklachten; voor jongeren kan een aanhouding later leiden tot problemen bij het vinden van werk. Daarom zijn in gemeenten zoals Huizen nieuwe aanpakken ontwikkeld: geen massale repressie, maar een mix van 'begeleiden en begrenzen'. Onder leiding van burgemeester Niek Meijer gingen politie en partners in gesprek met jeugdgroepen, werden koplopers geïdentificeerd en werden meelopers losgeweekt. Problemjongeren kregen huisbezoeken, gebiedsverboden en preventieve lasten onder dwangsom voor opruiend gedrag of het dragen van bivakmutsen — maatregelen die volgens betrokken agenten ouders en jongeren aan het denken zetten.
Parallel daaraan coördineert Klumpers het CONTEXT-project, dat politie en risicoleerlingen gezamenlijk bestudeert en traint. Via virtual reality en realtime hartslagmetingen leren politiemedewerkers en jongeren hun onbewuste stressreacties herkennen en reguleren, zodat impulsieve escalatie kan worden teruggedrongen. De eerste resultaten van die trainingen zijn volgens de onderzoekers positief, en implementatie gebeurt samen met maatschappelijke partners zoals HALT en de Politieacademie.
Kortom: de oorzaak van Nieuwjaarsrellen ligt zowel in bewuste criminaliteit als in neurobiologische en sociale dynamiek. De respons combineert gerichte preventie, handhaving en innovatieve training om toekomstige confrontaties tussen jongeren en hulpverleners te voorkomen en de schade voor beide partijen te beperken.