Japanse keizer bezoekt Nederland; band met Oranjes was niet altijd goed

In dit artikel:

Het Japanse keizerspaar is op staatsbezoek in Nederland; de formele ontvangst vindt woensdag plaats, maar het keizerlijk en het Nederlandse koningspaar brachten de afgelopen dagen al informeel tijd met elkaar door, onder meer samen kijkend naar de WK-wedstrijd Nederland–Japan. Koning Willem-Alexander merkte bij een fotosessie droogjes op dat die avond de vriendschap wel werd getest, wat de warme en ontspannen sfeer onderstreept.

De relatie tussen de huizen van Oranje en het Japanse keizershuis is de laatste decennia hechter geworden, maar kent ook periodes van spanning en pijn. Een zichtbaar teken van toenadering was het bezoek van kroonprins Naruhito, prinses Masako en hun dochter Aiko in 2006: zij logeerden twee weken op jachtslot Het Oude Loo in Apeldoorn en speelden informeel met prinsesjes Amalia en Alexia. Dat bezoek bood Masako destijds broodnodige rust; ze kampte al langer met psychische klachten die door het keizerlijk hof werden omschreven als een aanpassingsstoornis. Haar overgang van diplomate naar kroonprinses bracht grote druk met zich mee, onder andere de expliciete verwachting om een mannelijke troonopvolger te baren. Aiko, geboren na meerdere miskramen, is voorlopig uitgesloten van opvolging omdat de Japanse regeling alleen mannen toestaat.

De binnenlandse politieke discussie spitst zich toe op hoe het aantal potentiële mannelijke erfgenamen te waarborgen: recente voorstellen richten zich erop vrouwen binnen de keizerlijke familie hun status te laten behouden na een huwelijk en verder verwijde mannelijke familieleden op te nemen, maar toelating van vrouwen tot de troon blijft buiten beschouwing. De geboorte van prins Hisahito – zoon van prins Akishino en neef van Naruhito – beperkte de urgentie voor directe hervorming van de opvolgingsregels.

Een keerpunt in Masako’s publieke optreden kwam in april 2013, toen zij verrassend aanwezig was bij de inhuldiging van koning Willem-Alexander. Japanse media achtten dat bezoek belangrijk voor haar publieke terugkeer; koningin Máxima zou een vriendelijke duwtje in de rug hebben gegeven. Sinds Naruhito keizer werd in 2019 lijken hij en zijn vrouw iets meer bewegingsvrijheid te hebben gekregen; Masako wordt echter nog steeds geassocieerd met wisselende gezondheidstoestanden en reist niet altijd.

Onder de aangename ontmoetingen ligt een beladen geschiedenis. Nederland en Japan stonden elkaar in 1941 vijandig tegenover, gevolgd door de Japanse bezetting van Nederlands-Indië en de detentie van Nederlanders in interneringskampen. De confrontatie met dat verleden leidde later tot publieke ophef: het staatsbezoek van keizer Hirohito in 1971 veroorzaakte grote protesten in Nederland, met verbrandingen van Japanse vlaggen en felle verwijten. Na Hirohito’s dood weigerde de Tweede Kamer dat koningin Beatrix zijn begrafenis bijwoonde; in de jaren daarna herstelden de diplomatieke contacten geleidelijk en vonden bezoeken plaats. Keizerlijke excuses voor oorlogsmisdaden volgden pas decennia later: in 2015 gaf Naruhito uiting aan spijt in het buitenland, en sindsdien heeft hij aangegeven tijdens het huidige staatsbezoek ook stil te willen staan bij de blijvende pijn die de Japanse inval in Indonesië heeft veroorzaakt.

Tijdens het staatsbanket in het Paleis op de Dam worden behalve het koningspaar ook leden van de koninklijke familie verwacht; prinses Ariane maakt daar haar debuut bij een staatsbanket. Na het Nederlandse bezoek reist het keizerspaar door naar België voor een volgend staatsbezoek, waar ook de jonge leden van het koninklijk gezin van België aan tafel zullen zitten.