Thomas Erdbrink: 'Onzekerheid waarmee ik in Iran heb leren leven, heeft nu Nederland bereikt'
In dit artikel:
Thomas Erdbrink, jarenlang correspondent in Teheran en maker van reportages uit Afghanistan, keert terug met een nieuwe vierdelige documentaireserie over Rusland: Onze man bij de vijand. Gedurende 2025 reisde hij met regisseur Roel van Broekhoven en hun team vier keer door het land — elk seizoen één bezoek — om te laten zien hoe gewone Russen leven temidden van oorlog en een autoritair bestuur. De serie is vanaf 22 maart te zien op Videoland.
Erdbrink bouwde voort op zijn ervaring met autoritaire samenlevingen. Zijn uitgangspunt: niet de machthebbers, maar de alledaagse mensen vertellen. Hij benadrukt de vormende impact van zo’n regime: zelfcensuur, beperkte doorgroeimogelijkheden en het gevoel dat je ambities systematisch worden gekortwiekt. Zoals hij het samenvat: “Je moet nadenken voordat je wat zegt.” Tegelijk trof hem een paradoxaal verlangen onder veel geïnterviewden: steun aan president Poetin gaat vaak gepaard met een wens dat de oorlog stopt — iets dat botst met de officiële propaganda die oorlog verheerlijkt.
Praktisch kon het team relatief vrij werken: ze kregen visa, mochten zelf bepalen wie ze spraken en werden niet door autoriteiten begeleid of gecontroleerd. Door langere draaidagen volgden ze mensen en kregen ze dieper inzicht dan bij oppervlakkigere research mogelijk was; vertrouwde contacten leverden verhalen op die aanvankelijk onopvallend leken. Erdbrink waarschuwt dat de serie voor kijkers zwaar kan zijn en dat de laatste aflevering “heftig” is.
De interviews bestrijken een groot geografisch gebied — Rusland strekt zich over elf tijdzones — en tonen diversiteit in houdingen en levensomstandigheden. Erdbrink zegt geen precieze cijfers te hebben over hoeveel Russen Poetin steunen, maar benadrukt dat het niet zo is dat iedereen in het geheim tegen hem is. De serie nodigt kijkers uit te reflecteren: hoe kijk je naar mensen die je als ‘vijand’ bestempelt, en kun je hun perspectief loskoppelen van je veroordeling van de invasie van Oekraïne?
Persoonlijke context loopt door het interview heen. Erdbrink woont sinds kort weer veel in Nederland; zijn vrouw Newsha, fotograaf bij Magnum, reist veel en had moeite Iran te verlaten. Zijn zorgen over Iran blijven groot: familie woont er nog, en hij volgt het nieuws intensief. Ook vertelt hij dat zijn perskaart jaren geleden door autoriteiten werd ingetrokken, waarna hij onder meer voor The New York Times werkte en later voor Videoland documentaireprojecten ontwikkelde.
Erdbrink ziet zijn rol vooral als beschrijvend journalist, niet als activist: verhalen van mensen die zelden gehoord worden een podium geven. Met deze serie wil hij begrip scheppen zonder te relativiseren wat er op geopolitiek niveau gebeurt. Onze man bij de vijand belooft een indringende blik op het dagelijkse leven in een groot en complex autoritair land tijdens oorlogstijd.