Thierry (41) uit Groningen helpt om moeilijke brieven begrijpelijker te maken. 'Voor mensen zoals ik is lezen een vervelende activiteit'
In dit artikel:
Thierry Cupido (41) uit Groningen, zelf laaggeletterd en dyslectisch, nam een gemeentelijke brief uit maart onder de loep over de verplaatsing van een dagopvang naar de Nieuwe Boteringestraat. Hij vindt de tekst onbegrijpelijk voor veel mensen zoals hij en markeerde talloze onduidelijke woorden en te lange zinnen. Cupido vertelt dat lezen voor hem lang vermoeiend en onaangenaam was; met twee uur taalles per week verbeterde hij, maar brieven van de overheid blijven vaak ontoegankelijk. Zijn devies: "Verplaats je voortdurend in de lezer."
De gemeente Groningen start daarom op 1 juli een proef van een jaar met een zogenaamde terugstuurservice: inwoners die een onbegrijpelijke brief ontvangen mogen die terugsturen waarna de gemeente een vereenvoudigde versie moet leveren. De proef kwam er na een verzoek van de gemeenteraad en is deels geïnspireerd op een succesvolle proef in Arnhem. Ambtenaren in Groningen krijgen al trainingen om op B1-niveau te schrijven en brieven worden geregeld gecontroleerd, maar de gemeente hoopt nu expliciet op burgerfeedback.
Taalkundige en emeritus hoogleraar Carel Jansen (RUG) onderbouwt waarom veel overheidsbrieven moeilijk blijven: ambtenaren zijn juridisch voorzichtig omdat teksten later verantwoord moeten kunnen worden, en het vereenvoudigen van complexe, vaak juridische inhoud vergt echt schrijfvakmanschap. Daarnaast onderschatten experts vaak hoe weinig voorkennis lezer(s) hebben. Jansen wijst op structurele problemen: te lange zinnen, veel bijzinnen, onnodig moeilijke woorden en slechte opbouw. Zijn advies: laat onbekenden of gewone buurtgenoten teksten proeflezen voordat ze verstuurd worden.
Feiten en omvang: in Groningen en Noord-Drenthe zijn naar schatting 98.000 werkende volwassenen die laaggeletterd zijn; landelijk hebben ruim 2 miljoen volwassenen moeite met het begrijpen van langere teksten en formulieren. Daarom ziet Jansen begrijpelijke overheidscommunicatie als een plicht: iedereen moet kunnen snappen wat er van hem of haar verwacht wordt.
Praktische verbeterpunten die Cupido en Jansen noemen: korte, duidelijke zinnen; minder jargon (bijvoorbeeld 'denkvermogen' in plaats van 'cognitie'); meer witruimte, alinea’s, tussenkopjes en pictogrammen; en testen met gewone lezers. De proef in Groningen dwingt ambtenaren om onduidelijke brieven te heroverwegen, maar Jansen waarschuwt dat training en aandacht blijvend nodig zijn om echt betere communicatie te bereiken.