Terwijl CDA en D66 geen 'Haagse spelletjes' willen spelen, trekt de VVD de Haagse spelletjeskast volledig open
In dit artikel:
Op 12 november, tijdens de installatie van de nieuwe Tweede Kamer, liep CDA-leider Henri Bontenbal al met de formatie in zijn hoofd. Verkenner Wouter Koolmees had hem samen met D66-leider Rob Jetten aangewezen om het voortouw te nemen. Voor Bontenbal voelde dat als een risico: het CDA is immers de vijfde partij van het land en hij wilde geen ‘Haagse spelletjes’ spelen. Jetten en Bontenbal presenteerden kort daarna een gezamenlijke agenda voor een ‘sterker Nederland’, een optimistisch tegenwicht tegen de cynische toon van de afgelopen jaren; de publieke reacties waren overwegend positief.
Tegelijkertijd speelde de VVD binnenskamers het harde spel waar Bontenbal juist van weg wilde blijven. Na een campagne waarin Dilan Yesilgöz zich vlak voor de stembus stevig naar rechts positioneerde en daarmee zetels veiligstelde, koos de VVD ervoor niet al te makkelijk afstand te doen van die koers. In de formatie hield de partij aanvankelijk barrières op — tot ergernis van links — maar sluit uiteindelijk toch aan bij de onderhandelingen over een minderheidskabinet. Links (GroenLinks–PvdA) neemt niet deel; hun leiderschap blijft daarmee geconfronteerd met het beeld dat zij zichzelf opnieuw buiten de macht plaatsen.
De motieven van de VVD zijn strategisch: partijstrategen vrezen dat een plotselinge samenwerking met links electoraal zelfmoord zou zijn en zien deelname aan een meer rechtse koers als het enige middel om kiezers terug te winnen van het groeiende radicaal-rechtse veld (nu goed voor tientallen zetels). Die zorg is reëel — interne onrust en de opkomst van rechts hebben de VVD de afgelopen jaren gedwongen tot een harde taktiek om haar positie te herstellen.
Kort samengevat: D66 en CDA proberen met een hoopvolle, oplossingsgerichte insteek een formatie aan te sturen, terwijl de VVD, gedreven door electorale overwegingen en bang voor concurrentie rechts, spelregels hanteert die politieke tegenstanders als arrogant bestempelen maar die de partij niet onwaarschijnlijk sterker uit de onderhandelingen wil laten komen.