Terugkeer van de bajesboot? DJI zoekt plek voor drijvende gevangenis
In dit artikel:
De Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI) wil nog dit jaar een drijvende gevangenis in gebruik nemen om een oplopend cellentekort op te vangen. Het betreft een omgebouwde boot met plek voor ongeveer 200 gedetineerden; de dienst voert verkennende gesprekken met gemeenten over een geschikte ligplaats. De gemeente Beverwijk heeft zich al teruggetrokken en geweigerd mee te werken vanwege gebrek aan bestuurlijk draagvlak.
De boot is bedoeld voor gedetineerden met een laag risico — volgens het ministerie personen zonder gewelds- of zedendelicten — en wordt door een Kamermeerderheid ondersteund. Achterliggende redenen zijn structurele capaciteitsproblemen in de gevangenissen die door renovaties vanaf augustus toenemen, en een personeelstekort. Daarom zoekt de DJI naar een locatie in een regio waar voldoende personeel beschikbaar is.
Drijvende detentiecentra zijn in Nederland niet nieuw: begin deze eeuw lagen er vier bajesboten in onder meer Rotterdam, Dordrecht en Zaandam, bestemd voor criminele asielzoekers en illegale vreemdelingen. Die boten trokken destijds veel kritiek van mensenrechtenorganisaties en een Europese toezichthouder vanwege sobere omstandigheden en beperkte mogelijkheden voor dagprogramma’s, sport en buitenlucht.
Die bezwaren klinken nu opnieuw. Oppositiepartijen GroenLinks-PvdA uiten zorgen over of zulke boten voldoende ruimte en faciliteiten bieden om gedetineerden voor te bereiden op terugkeer naar de samenleving. Universitair hoofddocent strafrecht Pauline Jacobs benadrukt dat detentie moet voldoen aan nationale en Europese eisen — zoals arbeids- en sportruimtes en bezoekersvoorzieningen — en dat alleen een humane inrichting acceptabel is. Amnesty en andere organisaties noemden vroegere bajesboten inhumaan.
De DJI zegt dat de geplande boot qua bemensing en dagprogramma zal lijken op een kleine penitentiaire inrichting met lager beveiligingsniveau, maar erkent ook dat het een locatie met beperkte bewegingsvrijheid en faciliteiten is en stelt dat het een tijdelijke maatregel tegen het capaciteitsprobleem betreft. De VVD steunt het initiatief politiek en heeft volgens Kamerlid Ulysse Ellian ook financiering geregeld; hij betreurt de weigering van Beverwijk. De discussie draait daarmee om het spanningsveld tussen urgente capaciteitstekorten en het waarborgen van humane detentie- en reïntegratievoorwaarden.