Teruggetrokken klimaatonderzoek blijft onterecht leidend
In dit artikel:
Een invloedrijke studie van onderzoekers van het Potsdam Institute for Climate Impact Research (PIK), gepubliceerd in Nature in april 2024 en later teruggetrokken op 3 december 2024, heeft kortstondig groot gewicht gekregen in zowel media als financieel beleid. De paper claimde dat klimaatschade de wereldeconomie al tegen 2050 met 20 procent zou verminderen en tegen 2100 zelfs tot 60 procent — een totale schadepost die in de publicatie werd aangeduid als ongeveer 38.000 miljard dollar. Deze spectaculaire cijfers werden overgenomen door het Network for Greening the Financial System (NGFS), het samenwerkingsverband van centrale banken (waaronder De Nederlandsche Bank), dat in november 2024 een klimaatschade-functie in haar toolkit opnam gebaseerd op de PIK-resultaten. Die functie kan invloed hebben op banktoezicht, kapitaaleisen en uiteindelijk rente- en groeipolitiek.
Kritiek op de studie was er al snel en kreeg in de loop van 2024 meerdere vormen: methodologische bezwaren, selective scenario-keuze en statistische fragiliteit. Onder andere klimaateconoom Richard Tol bekritiseerde dat de auteurs kortetermijn weerschommelingen aan economische groei koppelden en die verbanden extrapoleerden naar lange termijn klimaatscenario’s — een aanpak die volgens Tol meer op data mining lijkt dan op robuuste econometrie en tot vreemde uitkomsten leidt (bijvoorbeeld effectloosheid in het eerste jaar maar opeens wel een effect tien jaar later). Ook het gebruik van het al veel bekritiseerde RCP8.5-scenario — een extreem, weinig realistisch emissiescenario dat grote schade garandeert — werd als misleidend bestempeld. Bovendien bleek de uitkomst erg gevoelig voor enkele landen: het weglaten van Oezbekistan veranderde de resultaten substantieel, wat wijst op gebrek aan robuustheid.
Al in augustus 2024 verschenen kritische stukken in Nature en uitgebreide analyses van externe experts (onder meer Greg Hopper van het Bank Policy Institute en Roger Pielke Jr.) die fouten en zwakheden beschreven. Desondanks had NGFS de functie al geadopteerd; na de retractie op 3 december laat NGFS weten dat de paper is ingetrokken, maar de organisatie wordt door critici verweten de problemen aanvankelijk nonchalant te behandelen.
In Nederland gebruikte het Nationale Klimaatexamen — een door provincies gefinancierd project van Darel Education — de PIK-studie als basis voor een examenvraag over economische klimaatschade. Die vraag bleef online staan, zonder correctie of disclaimer, ondanks de eerdere kritiek en de uiteindelijke retractie. De auteur van het oorspronkelijke artikel roept de examenmakers op deelnemers per mail te informeren over de kwestie en wijst erop dat er in de literatuur veel lagere schade-inschattingen bestaan (o.a. door Richard Tol en William Nordhaus), waardoor beleidsconclusies op basis van de PIK‑paper onbetrouwbaar zijn.