Ter Apel lijdt al jaren onder azc-tragedie

In dit artikel:

Het grootste asielzoekerscentrum van Nederland, in Ter Apel (Groningen), staat volgens een recent verslag symbool voor de mankementen van het Nederlandse asielbeleid. Het terrein van circa 15 hectare langs de N366, ooit een NAVO-depot en sinds begin jaren 2000 nationaal aanmeldcentrum, huisvest nu zo’n 2.000 plekken. Rond het omheinde complex hangen dagelijks grote groepen vooral jonge mannen (20–40 jaar); veelal afkomstig uit Sub-Sahara Afrika en Midden-Oosterse of Noord-Afrikaanse landen. Een deel bestaat uit uitgeprocedeerde asielzoekers en zogeheten ‘veiligelanders’ — mensen uit landen die de EU als veilig beschouwt en daarom vaak in versnelde procedures worden afgewezen.

Bewoners en bezoekers van Ter Apel melden structurele overlast: winkeldiefstallen, berovingen, drugsgebruik (onder meer pregabaline), geweldsincidenten met messen en gevallen van exhibitionisme. Lokale ondernemers en omwonenden spreken van een toename van criminaliteit sinds ongeveer zeven à acht jaar geleden, toen de instroom veranderde. Meerdere bewoners vertellen van persoonlijke ervaringen met diefstal en geweld; één gezin beschrijft nog een steekincident uit 2018 waarbij de man ernstig gewond raakte. Dit heeft geleid tot afscherming van huizen met camera’s en alarmen en tot wijdverbreide frustratie en wantrouwen richting politie en justitie.

Migranten op het voorterrein geven uiteenlopende routes en motieven. Sommigen kwamen per vliegtuig binnen via lidstaten met visumvrijheid of goedkope vluchten, anderen trokken door Europa en vroegen asiel aan bij aankomst in Nederland. Een aantal genoemde voorbeelden: een Marokkaanse man wiens aanvraag door de IND is afgewezen; twee Libiërs die vanwege veiligheid of vrijheid (voor LGBTQ-mensen) naar Nederland reisden; en een Soedanees die na jaren rondzwerven uitgeprocedeerd is en buiten slaapt terwijl hij heimwee heeft: “I just want to go home to my country.” Veel van de mannen wachten op een plek in het AZC of bivakkeren buiten omdat er onvoldoende opvangcapaciteit is.

Hulporganisaties zoals het Rode Kruis verlenen noodhulp: tentjes op het voorterrein, maaltijden, water en medische zorg. Zij benadrukken een neutrale rol maar waarschuwen ook voor tekorten in opvangcapaciteit en roepen overheid en gemeenten op snel te handelen om te voorkomen dat kwetsbaren — ook vrouwen en kinderen — zonder onderdak komen te zitten. De landelijke woordvoerder van het Rode Kruis spreekt van onduidelijkheid over de precieze status van de aanwezigen; medewerkers zien naar eigen zeggen ook mensen uit conflictgebieden zoals Gaza en Jemen.

Politieke reacties lopen uiteen. Premier Rob Jetten noemde het schrijnend dat mensen op gras moeten slapen door gebrek aan plekken; politieke tegenstanders wijten de problemen aan een falend asielbeleid en open grenzen. Lokale bewoners en een burgerplatform vinden dat de situatie hun dorp heeft veranderd: het azc bracht eerst werkgelegenheid en was aanvankelijk niet problematisch, maar de samenstelling van de instroom en het stijgende aantal afwijzingen zouden de spanningen hebben vergroot.

Praktische en bestuurlijke problemen stapelen zich op: een ontoereikende doorstroom van afgewezen asielzoekers, onvoldoende opvangcapaciteit, en een mix van kwetsbare asielzoekers en personen die crimineel gedrag vertonen. Winkeliers zijn terughoudend om publiekelijk te spreken; een eerdere incidentenreeks leidde in 2024 zelfs tot een politie­schot in een Hema. Omwonenden verzamelen bewijsmateriaal (lege medicijnstrips, messen, gestolen spullen) maar ervaren weinig vervolg bij de politie en voelen zich in de steek gelaten.

Kortom: Ter Apel functioneert voor veel inwoners niet langer als louter opvanglocatie maar als een brandpunt van maatschappelijk onbehagen rond migratie, veiligheid en handhaving. Het conflictpunt is zowel praktisch (tekort aan opvang, beheer van uitgeprocedeerden) als politiek en sociaal: bewoners vragen om effectievere maatregelen en meer bestuurdersaandacht, terwijl hulporganisaties aandringen op humane noodopvang zolang structurele oplossingen uitblijven.