Tempo van opwarming cruciaal voor Golfstroom: 'Klimaat Europa op z'n kop'

In dit artikel:

De AMOC, de Atlantische oceaancirculatie waarvan de Golfstroom deel uitmaakt, verplaatst warm water vanuit de tropen naar het noorden. Daardoor kent Noordwest-Europa een gematigder klimaat dan andere gebieden op vergelijkbare breedte. De stroming neemt al in kracht af en kan volgens nieuw onderzoek van de Universiteit Utrecht deze eeuw omslaan en vrijwel stilvallen.

Klimaatmodellen laten zien dat niet alleen de totale opwarming telt, maar ook het tempo daarvan. Bij een snelle toename van broeikasgassen warmt het oceaanoppervlak veel sneller op dan de diepere lagen. Dat kan de circulatie verstoren. In de modellen werd de AMOC bij een snelle opwarming al rond twee graden instabiel. Bij een geleidelijker tempo bleef de stroming onder bepaalde omstandigheden stabiel tot ongeveer 5,5 graden. Volgens hoofdauteur René van Westen bestaat daarom geen vaste temperatuurgrens waarbij het systeem automatisch kantelt.

De aarde warmt momenteel ongeveer 0,3 graden per tien jaar op, vergelijkbaar met het tempo waarbij de modellen instabiliteit lieten zien. Onderzoeker Femke de Jong van NIOZ noemt de studie gedetailleerd, maar benadrukt dat er nog onzekerheid bestaat over de toekomstige ontwikkeling van de AMOC.

Een instorting kan in Noordwest-Europa leiden tot andere neerslagpatronen, meer winterstormen, droogte en tijdelijk extra zeespiegelstijging langs de Nederlandse kust. Ook elders, onder meer in Zuid-Amerika, kunnen regenpatronen veranderen. Snelle vermindering van de uitstoot van olie, kolen en gas kan het risico volgens de onderzoekers verkleinen; na een kantelpunt is herstel niet vanzelfsprekend.