Teherans tolpoort: zo bepaalt Iran wie door de Straat van Hormuz vaart
In dit artikel:
Iran houdt de Straat van Hormuz al bijna een maand grotendeels gesloten sinds het conflict tussen de Verenigde Staten/Israël en Iran escaleerde. De smalle zeestraat is cruciaal voor de energievoorziening — ongeveer 20% van de mondiale olie-export passeert hier — en door de blokkade zijn olieprijzen tot recordhoogte gestegen. Rond de doorgang liggen circa tweeduizend schepen voor anker; Iran bepaalt wie mag doorvaren en kan schepen aanvallen die zich niet aan de blokkade houden.
De afgelopen twee weken heeft Iran een alternatief aangeboden: een door Teheran gecontroleerde ‘corridor’ net ten noorden van de reguliere vaargeul, tussen de eilanden Larak en Qeshm, binnen Iraanse territoriale wateren. Die route maakt visuele inspecties mogelijk en wordt gepresenteerd als een veilige optie voor bevriende landen. Iran rekent echter flinke bedragen voor zo’n doorgang — volgens een Iraans parlementslid tot twee miljoen dollar per schip — en sluit Amerikaanse en bondgenootschappelijke schepen expliciet uit. Lloyd’s List meldt dat inmiddels ruim twintig buitenlandse schepen tegen betaling via de corridor zijn gevaren.
Analisten zien meerdere risico’s. Volgens Martijn Kitzen (hoogleraar Krijgswetenschappen, Universiteit Leiden) kan meer scheepvaart door de corridor leiden tot extra Amerikaanse tegenreacties, zoals luchtaanvallen op wapensystemen in de regio. Voormalig viceadmiraal Ben Bekkering vindt het Iraanse prijsgedrag en de bedreiging minder geloofwaardig; hij benadrukt dat er momenteel geen andere partijen zijn die scheepvaart aanvallen en ziet Iran vooral zetten om macht te tonen. Juridisch is de tolheffing problematisch: het staat haaks op internationaal zeerecht en kan een gevaarlijk precedent scheppen voor vrije doorvaart elders.
Iran vergelijkt de maatregel met het Suezkanaal, maar dat is volgens critici niet vergelijkbaar omdat Egypte niet selecteert wie mag passeren en het kanaal bovendien onderhouds- en investeringskosten kent. Omdat de corridor nu de enige praktische route kan zijn om olie uit de regio te krijgen, lijkt het waarschijnlijk dat meer rederijen zullen betalen en de kosten doorberekenen als een extra verzekering.