Tegendraadse choreograaf Hans van Manen liet de danskunst voor zichzelf spreken. 'Anders was ik wel schrijver geworden'
In dit artikel:
Choreograaf Hans van Manen, die woensdag op 93‑jarige leeftijd overleed, was een bepalende figuur in de Nederlandse en internationale danswereld. In een carrière van ruim zestig jaar creëerde hij meer dan 150 werken en verwierf hij faam als een van de grootmeesters van het moderne ballet. Zijn repertoire reisde over de hele wereld: meer dan honderd vooraanstaande buitenlandse gezelschappen voerden zijn choreografieën uit, naast Nederlandse ensembles als Het Nationale Ballet, Nederlands Dans Theater en Introdans.
Van Manen stond bekend om zijn tegendraadse verbeeldingskracht. Hij confronteerde conventies door rare podiumkeuzes — dans op klompen, mannen in lange rokken, vrouwen op pumps, en paren van twee mannen in duetten — en vertaalde grote maatschappelijke thema’s als emancipatie, erotiek en de strijd tussen de seksen naar beweging. Hoewel zijn stukken vaak veel psychologische lading droegen, weigerde hij uitleggende verklaringen te geven; hij vond dat dans, net als muziek, zelf iets moest oproepen en liet de betekenis aan het publiek over.
Zijn verbondenheid met Het Nationale Ballet dateert van de jaren zeventig. Directeur Ted Brandsen roemde zijn visie, nieuwsgierigheid en betrokkenheid; Van Manens werken blijven voortleven in de lichamen van dansers en in de beleving van toeschouwers. Zijn choreografieën waren ook bepalend voor de carrières van Nederlandse danstalenten uit de jaren zeventig, zoals Alexandra Radius en Han Ebbelaar, en hij werkte samen met internationale grootheden als Rudolf Nureyev en de fotograaf Robert Mapplethorpe.
Persoonlijk leven en nalatenschap speelden een rol in zijn verhaal. Geboren in Nieuwer‑Amstel en opgegroeid in Amsterdam, raakte hij als jongen gefascineerd door toneel en klassieke dansfilms met Gene Kelly en Fred Astaire. Al op dertienjarige leeftijd werkte hij in het theater; in de jaren vijftig begon hij bij het Nederlandse Opera Ballet en maakte hij zijn eerste eigen stuk voor de Ramses Shaffy Revue. Van Manen verloor in de jaren tachtig en negentig tientallen vrienden aan aids, een periode die hem diep raakte. Hij was meer dan vijftig jaar samen met zijn partner Henk van Dijk en bleef in interviews nuchter over leven en dood.
In 2021 bracht Van Manen het beheer van zijn oeuvre onder in een stichting die onder toezicht staat van Het Nationale Ballet, zodat zijn werk structureel beschermd is. Zijn overlijden wordt breed betreurd: koning en koninklijke familie, dansgezelschappen en collega’s noemen het verlies van een van Nederlands belangrijkste kunstenaars. Zijn nalatenschap leeft voort in de uitvoeringen, technische vondsten en grensverleggende beeldtaal die hij aan de dans heeft toegevoegd.