Techfilosofen Hartmut Rosa en Ingrid Guardiola laten zien hoe algoritmes ons leven verschralen
In dit artikel:
Hartmut Rosa en Ingrid Guardiola waarschuwen in hun recente boeken dat mensen steeds vaker veranderen van handelende personen in uitvoerders van regels, protocollen en algoritmes. Daardoor verdwijnt de ruimte voor intuïtie, oordeel en menselijke relaties. Rosa werkt dit uit in *De wereld als constellatie*; Guardiola analyseert in *De macht van protocollen* hoe technologie en bureaucratie ons hele leven structureren.
Volgens Rosa leven we minder vaak in open situaties, waarin we kunnen improviseren en invloed uitoefenen, en vaker in ‘constellaties’ waarin externe voorschriften bepalen wat er moet gebeuren. Winkelmedewerkers, docenten, agenten en hulpverleners krijgen daardoor minder speelruimte. Dat leidt tot vervreemding, frustratie en soms agressie, bijvoorbeeld wanneer hulpverleners dakloze mensen niet kunnen helpen omdat digitale systemen gegevens vereisen die zij niet hebben. Ook het voorbeeld van de verkeersagent illustreert het verlies aan menselijk oordeel: regels laten steeds minder ruimte voor een gesprek of een pedagogische inschatting.
Guardiola trekt de analyse breder. Protocollen zijn volgens haar niet alleen administratieve regels, maar ook de technologische infrastructuur achter digitale platforms. Die bepaalt welke relaties mogelijk zijn, welke informatie zichtbaar wordt en hoe mensen zich gedragen. Sociale media lijken een neutrale publieke ruimte, maar algoritmes sturen het debat volgens haar juist richting polarisatie en houden gebruikers afhankelijk van de belangen van Big Tech. Ook thuis en in de vrije tijd gaan mensen zichzelf steeds meer behandelen als een project dat via procedures, data, discipline en efficiëntie moet worden geoptimaliseerd.
Beide auteurs zien rationalisering en mechanisering als oorzaken van een verschraling van het sociale leven. Rosa zegt dat emoties en kleur uit de wereld verdwijnen; Guardiola stelt dat ons verlangen dooft en plaatsmaakt voor een vorm van ‘stoïsche onverschilligheid’. In haar bespreking van onder meer *The Zone of Interest* laat Guardiola zien hoe bureaucratische systemen mensen tot functionerende onderdelen van een kille machine kunnen maken. De hedendaagse programmeur en het algoritme vormen daarvan volgens haar een digitale voortzetting.
De recensent vindt Guardiola origineler en prikkelender, maar soms te academisch en repetitief. Rosa schrijft toegankelijker en gebruikt herkenbare voorbeelden, al bouwt hij sterk voort op zijn eerdere werk. Hun voorstellen om aan de ontmenselijking te ontsnappen — meer handelingsruimte creëren, protocollen weigeren en publiek discussiëren over de waarden achter technologie — blijven volgens de auteur algemeen en voegen weinig toe aan eerdere cultuurkritiek van denkers als Erich Fromm en Herbert Marcuse.
Als aanvullende context verwijst de auteur naar Iain McGilchrist, die de tegenstelling tussen een mechanische, abstraherende manier van kijken en een relationele, ervaringsgerichte blik al duizenden jaren oud noemt. Digitale technologie en AI hebben die eerste benadering volgens hem alleen sterk geïntensiveerd. Daarmee blijft de centrale vraag onbeantwoord: hoe kunnen mensen zich verzetten tegen een wereldbeeld dat al eeuwen dominant is en inmiddels diep in hun instituties en technologieën zit?
Vandaag Inside: Eelco Heinen (VVD) over appjes aan DENK: ‘Ik heb ze niet verwijderd!’