Taliban voeren nieuw strafwetboek in: slavernij en klassenjustitie nu legaal in Afghanistan

In dit artikel:

De Taliban hebben begin januari stilletjes een nieuw strafwetboek ingevoerd in Afghanistan dat volgens binnen- en buitenlandse mensenrechtenorganisaties ingrijpende gevolgen heeft voor de rechtsstaat en de persoonlijke vrijheden. Waar tot voor kort de strafpraxis vooral bestond uit losse uitspraken van leider Hibatullah Akhundzada — vaak gepost op X en verschillend geïnterpreteerd door lokaal aangestelde rechters — is nu een uniforme, schriftelijke code vastgesteld. De Afghaanse mensenrechtenorganisatie Rawadari kreeg recent toegang tot de teksten en luidt alarm.

Het wetboek deelt de samenleving in vier hiërarchische klassen (geleerden/ulama, elite/ashraf, middenklasse en lage klasse) en bepaalt straffen mede op grond van iemands sociale status (artikel 9). Daardoor kunnen geestelijken of leden van de elite met lichte of geen sancties wegkomen voor hetzelfde vergrijp waarvoor mensen uit de laagste klasse lijfstraffen krijgen. De teksten erkennen bovendien formeel een onderscheid tussen “vrije” personen en “slaven”, wat volgens Rawadari neerkomt op een juridische normalisering van slavernij — iets dat internationaal absoluut verboden is.

Bewijslast en procedures zijn sterk eenzijdig: bekentenissen en getuigenissen krijgen zwaar gewicht, onafhankelijk onderzoek en basisgaranties voor verdachten (zoals toegang tot een advocaat of zwijgrecht) ontbreken of worden niet duidelijk gegarandeerd. Veel mannen die als rechters optreden hebben geen formele juridische opleiding en zijn nauw verbonden met de Taliban, waardoor onafhankelijke rechtspraak praktisch afwezig is.

Het wetboek breidt ook lijfstraffen en zware sancties uit. Artikel 14 staat onder meer het doden van zogenaamde wetsovertreders toe, maakt het niet aangeven van tegenstanders strafbaar en geeft burgers, de moraalpolitie en geestelijken bevoegdheid om bestraffend op te treden. Belediging van Talibanleiders kan leiden tot zweepslagen en celstraf; spotten met de islam kan tot twee jaar gevangenis leiden, en “rebel” of ideeën tegen de islam kunnen de doodstraf opleveren.

Mensenrechtenorganisaties en de speciale VN-rapporteur voor Afghanistan waarschuwen dat het nieuwe wetboek arbitraire vervolging, meer mensenrechtenschendingen en verdere onderdrukking van fundamentele vrijheden — vooral van vrouwen en critici — zal aanwakkeren. Internationaal recht verbiedt veel van wat de code nu mogelijk maakt, waardoor Afghanistan onder de Taliban juridisch en praktisch verder wordt afgesloten van internationale normen.