Taliban legaliseert slavernij en klassenjustitie in Afghanistan

In dit artikel:

De Taliban hebben begin januari 2026 een nieuw Wetboek van Strafvordering ingevoerd dat de Afghaanse samenleving juridisch opsplitst in sociale lagen en strengere, ongelijk verdeelde straffen mogelijk maakt. Het 119 artikelen tellende document, ondertekend door leider Hibatullah Akhundzada en op 4 januari verspreid naar rechtbanken, werd ingezien door mensenrechtenorganisatie Rawadari en besproken door internationale media. Mensenrechtenorganisaties reageren scherp en waarschuwen voor een systeem dat rechtvaardigheid opgeeft ten gunste van machtsverhoudingen.

Centrale wijziging is artikel 9, dat burgers in vier categorieën plaatst: religieuze geleerden (ulama/mullahs), de elite, de middenklasse en de lagere klasse. Strafoplegging hangt voortaan sterk van die indeling af: religieuze leiders krijgen enkel vermaning, leden van de elite worden voorgevoerd en gewaarschuwd, de middenklasse riskeert gevangenisstraf en de lagere klasse kan naast celstraf ook lijfstraffen ondergaan. Critici noemen dit feitelijk amnestie voor geestelijken en een systeem dat arme en kwetsbare mensen zwaarder treft.

De wet hanteert verder de aanduidingen “vrije personen” en “slaven” in meerdere bepalingen, waarmee volgens mensenrechtenorganisaties slavernij juridisch wordt erkend — iets wat haaks staat op internationaal recht dat slavernij in alle omstandigheden verbiedt. Juristen omschrijven dit als een ernstige schending van fundamentele mensenrechten en internationale verdragen.

Grote zorgen bestaan over het ontbreken van basale rechtsgaranties: er is geen expliciet recht op een advocaat, geen zwijgrecht en geen regeling voor schadevergoeding bij onterechte veroordeling. Schuld wordt in de praktijk vooral vastgesteld op basis van bekentenissen en getuigenverklaringen, terwijl onafhankelijk onderzoek niet verplicht is en er geen duidelijke minimum- of maximumstraffen staan. Mensenrechtenorganisaties vrezen dat dit marteling en afgedwongen bekentenissen kan aanmoedigen.

Daarnaast breidt het wetboek lijfstraffen zoals geseling uit en introduceert het vaag omschreven overtredingen — bijvoorbeeld “dansen” of deelname aan zogenoemde “bijeenkomsten van corruptie” — waardoor rechters ruime bevoegdheden krijgen om alledaags gedrag te bestraffen. Waarnemers zien de rechtspraak zo veranderen in een instrument van sociale controle.

Rawadari roept op tot onmiddellijke opschorting van de wet en vraagt de Verenigde Naties en andere internationale instellingen juridische en diplomatieke stappen te ondernemen. Critici waarschuwen dat deze hervorming Afghanistan verder isoleert en laat zien dat onder het Talibanbewind gerechtelijkheid wordt ingezet om bestaande machtsongelijkheid te consolideren.