Synagoge Groningen geeft rondleiding op Joodse begraafplaats: „Als ik de namen van kinderen lees, raakt me dat"

In dit artikel:

De Groningse Stichting Folkingestraat Synagoge bracht eind april een groep belangstellenden — grotendeels met een kerkelijke achtergrond — op een begeleide wandeling langs de Joodse oorlogsgraven aan de Iepenlaan. Emeritus predikant L.S.K. Hoogendoorn leidde de rondleiding, bijgestaan door medegids Marcel Wichgers; ook lokale kenner Nehemia Mulder (van de site Joods Groningen) vertelde mee over de plek en zijn eigen familiegraven.

De ongeveer honderdtwintig jaar oude begraafplaats is smal en omzoomd met beuken; grafstenen tonen typische Joodse familienamen en sober grafbeeld. De gidsen legden rituelen en symboliek uit: zo krijgen bezoekers te horen waarom iedereen in het reinigingshuis „even Cohen” genoemd wordt, wat het Hebreeuwse afkorting TNSBH op veel stèles betekent, en hoe jaartallen op grafstenen (zoals 5701) naar onze jaartelling omgezet kunnen worden. Ze wijzen ook op variaties: een treurwilg kan duiden op assimilatie en bloemmotieven zijn minder gebruikelijk.

De route bevat indringende verhalen. Bij het graf van Jaap Krammer werd een dagboekfragment besproken; bij Leopold de Jong bleek dat de staat een steen plaatste voor iemand die onder druk Joden had aangegeven — en toch zelf door een SD’er, Peter Schaap, werd gedood. De gidsen benadrukten dat op Joodse begraafplaatsen alle overledenen gelijk zijn.

Als „toetje” leidde Mulder een deel van de groep naar de weinig bekende noodbegraafplaats Klein Selwerderhof II, waar eenvoudige naambordjes en soms meerdere namen per graf herinneren aan de oorlogsjaren. Mulder vertelde dat hij het graf van zijn overgrootvader ooit moest vrijmaken met een motorzaag voordat het toegankelijk werd — een actie die hem een boze mail naar de gemeente opleverde.