Succes minderheidskabinet staat of valt ook met steun van 'de polder'
In dit artikel:
Rob Jetten (D66), beoogd premier, zoekt met CDA en VVD een samenwerkingskabinet om de politiek en het land weer in beweging te krijgen. Omdat een minderheidskabinet zelfstandig te kwetsbaar is, is steun van grote maatschappelijke organisaties noodzakelijk. Drie van die sleutelspelers — Sharon Dijksma (VNG), Ger Koopmans (LTO Nederland) en Femke Merel van Kooten (vakbond NU91) — reageren op het regeerakkoord en de concrete dossiers waar draagvlak voor nodig is: bouwen, stikstof, asiel en zorg.
LTO ziet het akkoord als een bruikbare basis en wil „schouder aan schouder” werken aan uitvoerbare stappen richting het oplossen van het stikstofprobleem. De regering streeft naar ongeveer 50% minder stikstofuitstoot in 2030; als die doelstelling niet wordt gehaald, dreigt gedwongen krimp van bedrijven. Koopmans benadrukt dat veel boeren nu onzeker zijn en dat het essentieel is dat randvoorwaarden en uitvoering duidelijk en betrouwbaar worden ingevuld om die onrust weg te nemen.
De VNG onder Dijksma verwelkomt de ambitie om veel meer woningen te bouwen — naar schatting honderdduizend per jaar — maar wijst op praktische knelpunten bij gemeenten, zoals tekorten aan aansluiting op het elektriciteitsnet. Dijksma zegt dat gemeenten willen meewerken mits de randvoorwaarden op orde zijn; het kabinet wil daarom met een crisiswet Netcongestie procedures en vergunningverlening versnellen. Over asielhoudt het kabinet de eerder ingevoerde wetgeving en de Spreidingswet in stand; Dijksma waardeert de nu duidelijkheid en roept op tot volwassen samenwerking en bereidheid tot onderlinge concessies, omdat veel gemeenten moeite hebben aan de opvangverplichtingen te voldoen en er soms protesten bij azc’s zijn.
NU91 levert felle kritiek op de geplande bezuinigingen in de zorg (ruim negen à tien miljard euro). Voorzitter Van Kooten vindt dat het kabinet onvoldoende investeert in personeel, veilige werkomstandigheden en mentale belasting, en noemt de aanpak een „afbraak”. Ze wijst erop dat de zorguitgaven als aandeel van het bbp rond de 15% liggen en onder het Europese gemiddelde blijven, en verwacht dat het minderheidskabinet wél om tafel zal moeten met vakbonden en sectoren om draagvlak te vinden.
Kortom: de grote belangenorganisaties zijn niet principieel tegen samenwerking met het kabinet, maar hun steun hangt aan strikte voorwaarden: heldere randvoorwaarden en uitvoeringsafspraken voor stikstof en netinfrastructuur, realistische oplossingen voor woningbouw en opvang, en garanties voor personeel en kwaliteit in de zorg. Zonder die concrete waarborgen loopt de beloofde doorbraak het risico te stranden.