Substack is voor velen hét nieuwsbriefplatform, maar ligt ook onder vuur. Zijn er alternatieven?
In dit artikel:
Het Amerikaanse platform Substack werd in 2017 populair als uitlaatklep voor journalisten en schrijvers die onafhankelijk en langer durend werk wilden publiceren en rechtstreeks aan lezers wilden verdienen. Door de eenvoudige opzet — nieuwsbrieven, betalende abonnementen en een ingebouwde socialfeed met reacties — groeide Substack in de VS uit tot een serieuze speler: ongeveer 75 miljoen maandelijkse bezoekers en meer dan 5 miljoen betalende abonnees (peildatum mei), waarbij topauteurs tot zo’n miljoen dollar per jaar kunnen verdienen. Substack int slechts een klein deel van de inkomsten en trok daarmee veel bekende auteurs aan.
Tegelijkertijd is er de laatste jaren groeiende kritiek vanwege de soepele inhoudscontroles. Oprichters beroepen zich op vrijheid van meningsuiting en houden zich grotendeels afzijdig van moderatie, wat volgens critici ruimte geeft aan extreemrechtse en zelfs nazi-auteurs om gemeenschap en inkomsten op te bouwen. Een recente push-notificatie die een nazi-nieuwsbrief aanbeval, bracht het probleem opnieuw onder de aandacht. Eerder, in 2022–2023, riepen Substack-gebruikers het platform op strengere regels te voeren; aanvankelijk weigerde Substack censuur als oplossing, waarna onder druk enkele extreemrechtse substackers werden verwijderd, maar critici menen dat gebrek aan consistent beleid het probleem verergerde.
In Nederland gebruiken veel journalisten en mediapersoonlijkheden Substack naast hun bestaande werk. Namen met grote gratis bereik (meer dan 30.000 abonnees) zijn onder anderen Ernst-Jan Pfauth, Stefan Noordhoek en Alexander Klöpping; andere populaire Nederlandse schrijvers zijn Jonas Kooyman, Mara Grimm en Adriaan ter Braack. Ook voormalig DWDD-hoofdredacteur Dieuwke Wynia publiceert op Substack om haar eigen kijk op controversiële onderwerpen te delen. Hoewel Nederlandse abonnee-aantallen nog niet vergelijkbaar zijn met kranten, volgt ook hier een discussie over de ethische gevolgen van het platform.
Als reactie op de moderatiekwesties en technische voorkeuren overwegen sommige schrijvers over te stappen. Twee belangrijke alternatieven zijn Beehiiv en Ghost. Beehiiv is commercieel georiënteerd en biedt uitgebreide marketingtools, advertentie-opties en een mediacollectief om schrijvers te ondersteunen; het mist echter deels het gemeenschapsgevoel dat Substack’s socialfeed biedt. Ghost is een open-sourceplatform, beheerd door een non-profit, dat gebruikers de mogelijkheid geeft hun eigen servers en data te beheren — een voordeel voor wie grip op gegevens wil — maar het vergt meer technische kennis en biedt geen geïntegreerde community- of aanbevelingssystemen.
Enkele prominente Amerikaanse Substackers vertrokken al: Marisa Kabas, Luke O’Neil en Ryan Broderick verlieten het platform; Broderick koos voor Beehiiv, terwijl anderen zoals Ty Burr naar Ghost gingen maar klaagden dat zij het aanbevelingssysteem van Substack misten. In Nederland lijkt nog geen massale uittocht te zijn begonnen; discussies lopen wel, onder meer naar aanleiding van posts van Menno van den Bos. Sommige Nederlandse schrijvers zeggen serieus na te denken over alternatieven, anderen zijn nog onbeslist.
Kortom: Substack blijft aantrekkelijk door directe inkomsten en gebruiksgemak, maar worstelt met de spanning tussen absolute vrijheid van meningsuiting en maatschappelijke verantwoordelijkheid. Dat leidt zowel tot reputatierisico’s als tot strategische keuzes van schrijvers die balans zoeken tussen bereik, inkomsten en moderatie.